Politie heeft identiteitsvaststelling verdachten niet op orde

Elke verdachte die een strafbaar feit pleegt waarvoor voorlopige hechtenis is toegestaan, moet op het politiebureau geïdentificeerd worden aan de hand van een zogeheten 'zuil'. In deze zuil wordt het identiteitsbewijs van een verdachte gecontroleerd, worden vingerafdrukken afgenomen en foto’s gemaakt. Met deze methode moet onomstotelijk worden vastgesteld wie de verdachte is.

Nu blijkt uit politiecijfers die de onderzoeksredactie van de EO heeft opgevraagd dat in de laatste vier maanden van 2025 steeds afgerond 70% van de verdachten door deze 'BVID'-zuil ging. 30% dus niet. 

Paul Janssen werkte tot 2023 als coördinator identiteitsmanagement bij de Nationale Politie en leidde politieagenten op om met de zuil te werken. Hij is verbaasd over de cijfers: "Als we nou nog op 70% zitten, dan gaat er volledig iets mis. Dat kan niet anders."

Dat 30% van de verdachten niet 'gezuild' wordt, betekent dat de politie niet altijd zeker weet wie een verdachte is. Bij verdachten die niet langs de zuil gaan, kan het zijn dat de politie de identiteit op straat poogt vast te stellen. Daar kan een agent het identiteitsbewijs van een verdachte bestuderen en vragen stellen om te controleren of iemand is wie hij zegt dat hij is, maar die methode is niet waterdicht. "De meeste criminaliteit begint met identiteitsfraude", aldus Janssen.

Identiteitsfraude

Pieter Vermeulen deelt de kritiek van Janssen. Hij was tot 2021 operationeel expert bij de politie en vanaf 2010 betrokken bij de implementatie van de zuil op elk politiebureau in de regio Haaglanden. "Ik vind het te weinig. We hebben de nodige moeite gedaan om dit goed op poten te zetten, en uiteindelijk moeten we concluderen dat dat niet gelukt is."

Volgens Vermeulen gaan politieagenten er vaak te makkelijk van uit dat ze wel weten wie iemand is. "We kennen hem. Dat heb ik politieagenten te vaak horen zeggen, en dan blijkt het toch niet goed te zijn. Ik ken gevallen waarbij men alleen van de documenten (een identiteitsbewijs of paspoort, red.) is uitgegaan, die later vals bleken te zijn. Vandaag de dag is een vervalsing snel gemaakt."

Ook Rolf Hoving, bijzonder hoogleraar toezicht op strafvorderlijk overheidsoptreden aan de Rijksuniversiteit Groningen, vindt de cijfers te laag. "Op basis van de wet verwacht ik dat het zo’n 90% van de aangehouden verdachten moet zijn die langs de zuil gaan. Het risico bestaat dat een verdachte op basis van een gestolen of een vervalste ID makkelijker een andere identiteit kan voorwenden."

Oud-politiebrigadier Janssen geeft aan dat het een illusie  is om te denken dat uiteindelijk 100% van de verdachten langs de zuil gehaald kan worden. Bij ernstig verwarde psychiatrisch patiënten is dat bijvoorbeeld niet altijd mogelijk. Maar, zegt ook Janssen: "Je zou minimaal op 85 tot 90% moeten komen."

In de podcast Het Verkeerde Oordeel die vandaag verschijnt, is te horen hoe een verkeerde identiteitsvaststelling soms grote gevolgen heeft voor onschuldige burgers. De rechtspraak en het OM gaan vaak uit van de identiteit die de politie heeft vastgesteld, en daardoor kan dus een strafrechtelijk vonnis op naam van een onschuldige burger belanden. In de podcast is te horen hoe onschuldigen daardoor een strafblad krijgen of in de cel belanden. 

Zedendelinquenten

Verkeerde namen op vonnissen zijn heel moeilijk te herstellen als een vonnis onherroepelijk is geworden. De daadwerkelijke dader van een strafrechtelijk misdrijf gaat daardoor vaak vrijuit als hij succesvol identiteitsfraude heeft gepleegd. Ook zedendelinquenten kunnen gewoon een VOG aanvragen als zij zich succesvol onder een andere naam hebben laten veroordelen.

Een zaak uit 2023 legt dat risico op pijnlijke wijze bloot. Advocaat Gwen Jansen vertelt erover in Het Verkeerde Oordeel: "Cliënt belde mij omdat hij een brief had gekregen van het UWV dat zijn uitkering was gestopt omdat hij niet had doorgegeven dat hij in detentie zat. En die meneer zei tegen mij: ik heb dat niet gedaan. Hij wist niet wat hem overkwam."

Als advocaat Jansen contact zoekt met de politie blijkt dat een persoon op de naam van haar cliënt in de gevangenis zat, maar nog niet veroordeeld was. "Cliënt zou worden verdacht van een zedendelict. Je kunt je voorstellen dat dat ontplofte."

Europees Hof

De politie laat in een reactie weten: 'De BVID-zuil is een middel om een verdachte te identificeren, niet een doel op zich. Voor alle verdachten geldt dat hun identiteit moet worden vastgesteld. Dat gebeurt op basis van de wet- en regelgeving op verschillende manieren en momenten. Bijvoorbeeld bij een staandehouding wordt de identiteit van een persoon vastgesteld met naam en document.'

Bijzonder hoogleraar Hoving wijst op een recente uitspraak van het Europees Hof van Justitie die de praktijk van de zuil mogelijk op losse schroeven kan zetten. Het hof heeft geoordeeld dat het automatisch gebruik en afnemen van vingerafdrukken niet mag. "Dat maakt dat heel goed gekeken moet worden in welke gevallen het in Nederland is toegestaan", aldus Hoving.