Voormalig IC-hoofd Armand Girbes blikt terug op corona: 'Het gebrek aan expertise bij de overheid was desastreus'

Parlementaire enquête corona

Met de parlementaire enquête corona wordt nog een keer kritisch gekeken naar de aanpak van de coronacrisis. "Ik ben gehoord door de voorbereidingscommissie van de parlementaire enquête en daarna niet meer", vertelt Armand Girbes, emeritus hoogleraar aan de VU. "En er werd gelijk bijgezegd: 'Dat betekent dus dat u niet uitgenodigd wordt voor de parlementaire enquête zelf.'" Marianne Zwagerman is het daar niet mee eens. Zij vindt juist dat er meer kritische mensen zoals Girbes gehoord moeten worden. "Dat is wel bijzonder, want de kritische stemmen zouden ook uitgenodigd worden."

Tunnelvisie

Volgens Girbes lag de grootste fout tijdens de coronacrisis niet zozeer in de eerste reactie, maar in het feit dat die reactie nooit wezenlijk werd aangepast. Hij noemt de crisis vooral een verhaal van tunnelvisie. "Ik heb mij dus eigenlijk die hele periode verzet tegen de in mijn ogen enorme tunnelvisie die er was richting intensive care." Zijn oproep lag niet in lijn met het algemene narratief. "Soms doe je opnieuw een secundaire evaluatie, et cetera. En dat heb ik in de hele COVID-crisis heel erg gemist. Ik voelde me eerlijk gezegd toch een beetje als een roepende in de woestijn."

Zijn belangrijkste punt was steeds dat ook andere patiënten zorg nodig hadden. "Ik had een interview gegeven en gezegd: 'We moeten ook ruimte geven voor andere patiënten en we moeten niet meer alleen maar COVID-patiënten op de IC neerleggen.'" Girbes werd dagelijks gebeld met de vraag hoeveel bedden hij had voor COVID-patiënten. "Het ging ook in de taal. Je had COVID-patiënten en niet-COVID-patiënten. Wat natuurlijk volstrekt idiote terminologie was."

Terwijl beleidsmakers en media vrijwel uitsluitend aandacht hadden voor COVID-patiënten, werden volgens Girbes mensen met hartproblemen, kanker en andere aandoeningen naar de achtergrond gedrukt. "Het was dus in die tijd veel veiliger om te zeggen: 'Ja, we laten die patiënten die aan het hart geopereerd moeten worden maar eventjes wachten, want die kunnen het wachten.'"

Zwijgen van deskundigen

Zowel tijdens als vlak na de coronacrisis wilden weinig professionals zich publiekelijk uitspreken. "Er waren wel vrij veel mensen die mij aanspraken dat wat ik deed goed was", vertelt Girbes. Girbes vertelt dat hij veel steun kreeg achter gesloten deuren. Collega’s belden hem op om te zeggen dat ze het met hem eens waren, maar ze spraken zich niet uit. "En dan zei ik wel eens tegen die mensen: 'Nou, steun me dan ook even in het openbaar.'" Hij vond het teleurstellend dat dat weinig gebeurde. Girbes benadrukt dat professionals juist de verantwoordelijkheid hebben om vanuit hun vakkennis te spreken, ook wanneer dat botst met het dominante verhaal.

"Ik ben wel aangesproken door mijn leidinggevende", vertelt Girbes. "En dan in de zin van: je mag binnen de muren alles zeggen wat je wil, maar hierbuiten spreek ik met één mond." Girbes trok zich niets van die uitspraak aan. "Ik zei: 'Ik ben expert en ik zeg gewoon wat ik wil. En er is hier niemand in deze kamer die mij gaat tegenhouden.'" Volgens hem moet een expert juist onafhankelijk kunnen spreken en op inhoud worden beoordeeld. "Het is altijd moeilijk om precies te bepalen wat nou feiten zijn en wat waarheid is."

Groepsdenken en gebrek aan vaardige mensen

Girbes ziet twee structurele problemen die de coronacrisis hebben verergerd: groepsdenken en een aan mensen met de juiste vaardigheden binnen de overheid. "Wat er niet gebeurde, was het bijleren en het gebruiken van alle beschikbare informatie", vertelt Girbes. Hij weet nog het moment dat de tweede lockdown werd aangekondigd. "Dat vond ik echt onzinnig. Omdat ik namelijk collega's in Zuid-Afrika had gesproken. Zij zeiden dat de Omikronvariant totaal andere koek was: mensen zijn echt veel minder ziek en het gaat allemaal heel erg anders."

Volgens Girbes zaten in adviesorganen te veel mensen die vanuit hun functie deelnamen en te weinig mensen die specifiek waren geselecteerd op hun crisisvaardigheden. "Wat ik vooral hoop dat er uit die commissie gaat komen, is dat we ervoor moeten zorgen dat in een crisissituatie de juiste mensen, niet alleen met de juiste kennis, maar ook met de juiste eigenschappen, op de posities komen." Hij maakt een onderscheid tussen kennis en besluitvaardigheid. "In een crisissituatie is het ook heel belangrijk dat je een beslissing durft te nemen met een bepaalde mate van onzekerheid."

Benieuwd naar het gehele gesprek tussen Marianne Zwagerman, Rick van Velthuysen en voormalig IC-hoofd Armand Girbes? Beluister dan nu de volledige aflevering via je favoriete podcastapp!