Mag de politie straks iedereen online volgen, ook als je nergens van verdacht wordt?

Wet gegevensvergaring openbare orde

Het wetsvoorstel voor de Wet gegevensvergaring openbare orde werd vorig jaar ingediend door kabinet-Schoof. Vorige week werd het aangenomen door de ministerraad van kabinet-Jetten, maar de wet is nog niet aangenomen door de Tweede Kamer. De nieuwe wet moet de politie meer bevoegdheden geven om verstoringen van de openbare orde te voorkomen.

"Het is wel terecht dat het bestuur en ook de politie behoefte heeft aan bevoegdheden om te weten wat er online speelt", legt Willem Bantema uit. "Niet afwachten totdat het op straat speelt, maar preventief kunnen ingrijpen. Dat is precies waar het nieuwe wetsvoorstel voor bedoeld is."

Toch is Bantema kritisch op het wetsvoorstel: "Deze wet moeten we niet doen in deze vorm." De definities die worden gebruikt om een mogelijke verstoring van de openbare orde te omschrijven zijn volgens hem te vaag. "Definities zoals 'ernstige verstoring' en 'substantiële rol' zijn veel te vaag. Dat kan niet." Hierdoor ontstaat ruimte voor brede interpretatie en mogelijk willekeur. "Er moeten een aantal duidelijke drempels komen voordat deze bevoegdheden mogen worden ingezet."

Geautomatiseerd verzamelen en overrepresentatie

Daarnaast ziet Bantema nog een groot probleem in het geautomatiseerd verzamelen van openbare persoonsgegevens online. "Als je heel veel deelt, dan kom je daar misschien wel onevenredig vaak in naar voren." Ook maakt hij zich zorgen over de periode waarover gegevens van een individu verzameld mogen worden. "Je kunt daar te veel vraagtekens bij zetten. Wat gebeurt er met de gegevens? Wat is de meerwaarde? Hoe lang mag je iemand volgen? Het mag in principe vier weken, maar dat kan verlengd worden. In theorie zou dat onbeperkt verlengd kunnen worden. Dat zou niet moeten kunnen."

"Hier zit voor mij ook het probleem", stelt Marianne Zwagerman. "Ik snap niet waar die wet eigenlijk voor nodig is, want mij houden ze al heel lang in de gaten." Zwagerman vertelt dat ze onlangs een oproep deed op het platform X: "Een bijzonder onschuldige oproep aan mijn dorpsgenootjes: jongens, er komen terreurturbines (windturbines) hier op de oever van de rivier de Vecht. Laten we eens met z'n allen op het dorpspleintje gaan staan om te laten weten dat we het er niet mee eens zijn. Binnen een uur kreeg ik sms'jes van de wijkagent met de vraag of ik even terug wilde bellen. Doe even normaal zeg."

Complex

"Het is sowieso complex", stelt Bantema. "Ik maak me wel degelijk zorgen over dit wetsvoorstel." Hij is vooral bang voor misbruik van de wet. "Het is moeilijk in te schatten of dat gebeurt, maar het zal ongetwijfeld in een aantal gevallen fout gaan." Ook ziet hij een problematische vermenging tussen het demonstratierecht en de openbare orde. "Dat maakt het extra lastig."

Bantema benadrukt dat het recht om te demonstreren een van de belangrijkste rechten is die we hebben. "Ik denk dat we als samenleving heel goed moeten blijven nadenken over wat we wel en niet geoorloofd vinden, en wat vrijheid van meningsuiting werkelijk betekent."

Benieuwd naar het volledige gesprek tussen Marianne Zwagerman, Rick van Velthuysen en Willem Bantema? Beluister dan nu de nieuwste aflevering van Op z'n Kop.