Econoom kritisch op kabinetsplannen 'Ons belastingstelsel is als de Toren van Pisa'

Wat de econoom Van Loenen opviel, is dat veel partijen vóór de verkiezingen juist de belasting op arbeid wilden verlagen. “Als je kijkt naar de verkiezingsplannen, dan wilde D66 de belasting op inkomen of arbeid met ongeveer 24 miljard verlagen. De VVD met 5 miljard en het CDA met 4 miljard,” zegt hij. “Nu hebben ze in de kabinetsplannen besloten om de belasting op inkomen en arbeid met 5,5 miljard te verhogen.”

Volgens de econoom is dat een opvallende draai. Partijen die eerder pleitten voor lastenverlichting, kiezen nu gezamenlijk voor een verhoging.

Van Loenen ziet twee mogelijke verklaringen. “Het cynische antwoord is dat er een periode van beloftes vóór de verkiezingen is en een periode van realiteit na de verkiezingen.” Tegelijkertijd geeft hij ook een optimistischer mogelijkheid. “Het kan ook dat je met een idee de vergadering ingaat en dat je door een soort creatief proces op een heel ander idee komt, maar in dit geval is dat wel erg optimistisch gedacht.”

Toren van Pisa

Van Loenen studeerde economie in Italië en herinnert zich hoe zijn professoren het Nederlandse belastingstelsel beschreven. “Zij omschreven het als de Toren van Pisa.” Die vergelijking verwijst naar een scheve verhouding tussen belasting op arbeid en belasting op vermogen. “De belasting op inkomen en ondernemerschap is hier vrij hoog, en vermogen en wonen is heel laag.”

Volgens hem maakt het nieuwe kabinet die scheve verhouding nog groter. “Het kabinet kiest er nu voor om belasting op ondernemerschap en arbeid te verhogen, en op vermogen en wonen wordt niets gedaan.” Hij waarschuwt voor de gevolgen. “Het kabinet kiest er zo voor om die Toren van Pisa nog een beetje schever te maken. Wat gebeurt er als je het nog schever maakt? Hetzelfde als bij een toren: dan zullen er scheuren in de samenleving komen.”

Rust in de portemonnee

Het kabinet zegt op te komen voor rust in de portemonnee voor de ‘hardwerkende Nederlander’, maar volgens Van Loenen komt de rekening juist bij die groep terecht. 

En dat is volgens de econoom economisch gezien niet logisch.  “Voor een goed werkende economie wil je eigenlijk de belastingen neerleggen waar die de minste economische schade opleveren.” Dat betekent volgens hem lagere belastingen op werk en ondernemerschap, en hogere belastingen op zaken die minder economische groei stimuleren, zoals vastgoed. “Een hogere belasting op wonen heeft minder nadelige effecten. Als je de belasting op arbeid en ondernemerschap verhoogt, dan gaan wij minder werken.”

Hij vindt de keuze van het kabinet daarom tegenstrijdig. “Het kabinet stelt terecht dat we meer moeten gaan werken en dat werk moet lonen, maar vervolgens besluiten ze om de belasting op arbeid te verhogen. Het is alsof je wilt dat we een gezonde generatie moeten opbouwen, maar vervolgens wordt de btw op groenten, fruit en de sportschool verhoogd.”

'Borrelhapjesliberalisme'

Volgens Van Loenen wringt het beleid ook met liberale principes, terwijl partijen als de VVD en D66 zichzelf liberaal noemen. “Liberalen zeggen dat je heel rijk mag worden met je verdiende inkomen en dat we dat laag moeten belasten. Maar liberalisme is ook dat je onverdiend inkomen, zoals de waardestijging van je woning, zwaarder belast mag worden.”

Van Loenen, die zichzelf ook als liberaal beschouwt, ziet dat onvoldoende terug in de plannen. “Liberalisme in het kabinet is een soort borrelhapjesliberalisme geworden. Partijen zeggen vol overtuiging liberaal te zijn, maar kiezen vervolgens alleen de dingen uit die zij zelf lekker vinden, waar ze zelf voordeel van hebben,” aldus Van Loenen.