Steeds meer jongeren radicaliseren door extremistische online content

Maandag

Voorbij de waan van vandaag duikt wekelijks een redacteur in een onderwerp naar keuze. Het was De Week van Floor en zij vroeg zich af: hoe raken jongeren verstrikt in een extremistische online wereld? Veiligheidsdiensten zien dit steeds vaker gebeuren en slaan alarm. Gedurende de week spreekt Floor verschillende deskundigen om alles te weten te komen over het onderwerp. Ze wil onder andere weten hoe groot het probleem is en hoe we het tij kunnen keren. 

Dinsdag

Het zijn met name jongeren die verstrikt raken in de extremistische hoeken van het internet. "Jongeren bevinden zich in een ontwikkelfase", vertelt Vivian den Blanken, online veiligheidsdeskundige bij het Nederlands Jeugdinstituut. Veel jongeren zijn actief bezig om uit te zoeken wie ze zijn, wat ze vinden en waar ze bijhoren. "Daardoor zijn ze ook vatbaar voor radicale ideeën." Bepaalde sociale en persoonlijke factoren maken dat jongeren extra gevoelig zijn voor deze gedachtegangen. "Daarbij komt kijken dat jongeren tegenwoordig online veel en snel in aanraking komen met het aanbod van radicale meningen en ideeën. Die combinatie dus van aanbod en de vatbaarheid zorgt ervoor dat jongeren kunnen radicaliseren." 

De afgelopen jaren is het bovendien makkelijker geworden om deze ideeën te verspreiden. In een handomdraai maakt AI gerichte video's of afbeeldingen. De content wordt zo aantrekkelijk mogelijk gemaakt voor jongeren. Zo worden er memes gemaakt of korte prikkelende video's. "Ironie en humor wordt ook vaak gebruikt, dus ze spitsen het echt toe op de jongeren", zegt terrorismedeskundige Tanya Mehra. "Binnen het nihilistisch extremisme zie je dat het dus ook vaak gaat om extreme vormen van geweld, zoals dierenmishandeling of onthoofdingen." 

Woensdag 

Extremistische groeperingen en mensen weten dus als geen ander hoe ze vatbare jongeren kunnen bereiken. Hebben deze jongeren door dat ze in een fuik belanden? Volgens Marlou van Elsen, vaak wel. Zij is coördinator contraterrorisme, extremisme en radicalisering binnen de Raad voor de Kinderbescherming. "We zien wel dat minderjarigen bijvoorbeeld dingen stiekem doen of achterhouden voor de mensen om hen heen. Daarmee zou je kunnen zeggen dat ze zich ergens bewust zijn dat het niet oké is. Dat wil niet zeggen dat ze ook de consequenties overzien." 

De grote vraag is natuurlijk: hoe kunnen we dit voorkomen? Volgens terrorismedeskundige Tanya Mehra is er nog heel wat werk aan de winkel. "Ik denk dat er meer onderzoek moet worden gedaan. Ook waarom de ene wel overgaat tot het plegen van terroristische misdrijven en de ander niet. En ik denk dat we in een veel eerder stadium moeten ingrijpen", zegt ze. Enerzijds vindt ze dat er meer toezicht en voorlichting moet komen om jongeren weerbaarder te maken. Anderzijds ligt er ook een rol bij de platforms die met strengere regelgeving erop moeten toezien. 

Donderdag

Aan het einde van de week maakt redacteur Floor de balans op. Wat kunnen we doen om te voorkomen dat jongeren verder afglijden in extremistische denkbeelden? "Ik denk dat iedereen in staat is tot geweld", zegt Bram Sizoo. Hij is hoogleraar klinische psychologie van radicalisering aan de Universiteit van Amsterdam. Volgens hem zijn we radicalisering als iets anders gaan kwalificeren dan wat het is. "Radicaliseren wordt traditioneel gezien als iets van toenemende fixatie hebben", legt hij uit. Die toenemende fixatie kan uiteindelijk leiden tot radicalisering. Maar ook volgens Sizoo is dat afhankelijk van vele factoren. 

Vaak zijn het jongeren die verdrietig of boos zijn en dat iets of iemand de schuld geven. Sizoo noemt dat een bepaald narratief. Eigenlijk wil je die onderliggende problemen aanpakken. "Dat betekent dat je altijd op individueel niveau moet kijken", zegt hij. Nu worden deze gevoelens gevormd te worden door sociale media. Zij geven deze gevoelens van boosheid of verdriet dus ineens een narratief, en dat kunnen we nu moeilijk stoppen. "We hebben weinig tools om die platformen te dwingen het anders te doen", zegt hij. Deze sociale media platforms willen immers gewoon geld verdienen. 

"Ik ben nogal geschrokken van alles wat ik heb geleerd", zegt Floor als ze terugblikt op haar week onderzoek. Wel is ze opgelucht dat dit steeds meer onder de aandacht komt. "Die urgentie wordt echt wel gevoeld door deskundigen vanuit allerlei verschillende gebieden. Er gebeurt ook veel op dit moment. Maar er moet ook nog best wel veel onderzoek gedaan moet worden om dit beter te begrijpen." En om hopelijk met een concreet plan te komen hoe we dit tegen kunnen gaan.