Wat is de verwachting van de levensverwachting?

De gemiddelde levensverwachting in Nederland ligt momenteel rond de 82 jaar, zegt Van Gaalen. "Vrouwen worden gemiddeld ongeveer 84 jaar, mannen rond de 81." Dat verschil bestaat al lange tijd en is wereldwijd zichtbaar. "Bijna overal ter wereld zie je dat vrouwen ouder worden dan mannen. Er worden meer mannen geboren, maar vrouwen blijven langer over." Internationaal gezien doet Nederland het redelijk goed.

Volgens Van Gaalen is levensverwachting vooral een maat voor sterfte en daarmee indirect voor de gezondheid van een bevolking. Die gezondheid wordt beïnvloed door factoren als leefstijl, sociaal-economische omstandigheden en maatschappelijke ontwikkelingen. Roken, obesitas en eetpatronen spelen daarbij een belangrijke rol. "Wat mensen hebben doorleefd en in welke omstandigheden ze zijn opgegroeid, zie je terug in de sterftecijfers."

Steeds ouder

Als gekeken wordt naar de toekomst, verwacht het CBS dat de levensverwachting verder zal stijgen. De meest waarschijnlijke berekening gaat uit van zo’n zeven extra levensjaren richting 2070. Die verwachting is gebaseerd op trends in sterftepatronen over langere tijd. "Als je ziet hoe die trend zich in het verleden heeft ontwikkeld en je trekt die door, dan is het plausibel te veronderstellen dat we gemiddeld ouder blijven worden."

Tegelijkertijd waarschuwt Van Gaalen voor al te lineair denken. Externe factoren kunnen de trend beïnvloeden, zoals recent tijdens de coronapandemie. "Toen zagen we de levensverwachting fors dalen, maar inmiddels zitten we weer op het niveau van vóór corona." Ook stress, onzekerheid en geopolitieke spanningen kunnen volgens hem invloed hebben op gezondheid en sterfte.

Verschil tussen groepen

Toch plaatst Van Gaalen een belangrijke kanttekening bij het koppelen van de AOW-leeftijd aan de gemiddelde levensverwachting. Die levensverwachting is immers een gemiddelde. Volgens hem zijn er grote verschillen tussen groepen. "De sociaal-economische gezondheidsverschillen in Nederland zijn best aanzienlijk en worden niet echt kleiner." Met name de gezonde levensverwachting loopt sterk uiteen. "Rijke mannen hebben ongeveer 25 jaar meer gezonde levensjaren dan arme mannen. Bij vrouwen is dat verschil zo'n 23 jaar." Ook het totale aantal levensjaren verschilt duidelijk naar sociaal-economische klasse.

Van Gaalen benadrukt dat hij zich niet uitspreekt voor of tegen het beleid, maar wel wijst op de onderliggende feiten. "Wereldwijd zien we een stijgende levensverwachting. Daar kun je positief of negatief over zijn. Het aantal ongezonde levensjaren neemt ook toe, maar we zijn steeds beter in staat om mensen met aandoeningen te begeleiden zonder dat ze overlijden."