Wanneer is een land in oorlog?

"We hebben geen goede definitie van oorlog", vertelt Samuel Kruizinga. Hij is historicus aan de Universiteit van Amsterdam en doet onderzoek naar oorlogen en geweld in het verleden én in het heden. "Een oorlog vernietigt heel veel maar brengt ook veel in beweging. Als we die bewegingen willen verklaren, moeten we ook meer weten over hoe zo'n oorlog eruitziet." Al is er volgens Kruizinga dus niet één duidelijke, allesomvattende omschrijving van oorlog. 

"Het is oorlog als er geen vrede is", zegt hij. Maar ook vrede is een soort vage term. Er zijn zelfs wetenschappers die stellen dat er pas vrede is als iedereen hetzelfde gevoel van veiligheid ervaart. Je kan je afvragen of dat geldt voor vrouwen die 's nachts over straat moeten of voor mensen met een migratieachtergrond. Dat maakt nog niet dat er oorlog is. 

Daarnaast is er sprake van internationale dreiging. Andere landen kunnen druk zetten of dreigen met bepaalde consequenties of maatregelen. Je hebt dan als land geen volledige vrijheid maar er wordt ook niet gevochten. Dat is typerend voor het grijze gebied tussen oorlog en vrede. 

Ideaalbeeld

"We hebben een ideaalbeeld zowel oorlog als vrede. Daartussen is een soort gat die we moeilijk te classificeren vinden", zegt hij. "Strikt genomen hebben we daar het internationaal recht voor." Die bepalen officieel of een land in oorlog is. Dat is soms heel duidelijk: het traditionele beeld van tanks die een ander land binnenrijden. Maar een hele duidelijke definitie heeft zelfs het hoogste orgaan binnen het internationaal recht niet. 

Het woord oorlog wordt vaak vermeden volgens Kruizinga. "Het impliceert een vorm van gelijkwaardigheid. Het is een beetje van: wij erkennen dat we met elkaar mogen vechten", legt hij uit. Het onrechtmatig binnenvallen van een land wordt door wereldleiders dan ook liever aangeduid als 'speciale militaire operatie'. Krijgsmachten zelf zeggen bovendien dat ze op missie gaan in plaats van oorlog gaan voeren. "Ze gebruiken ook bijvoorbeeld het woord 'contact' wanneer ze het hebben over een vuurgevecht. (...) Het is technisch taalgebruik waar in zekere zin ook de emotie uit wordt gehaald." 

Noodpakket

In Nederland wordt er steeds meer op gestuurd om ons ook voor te bereiden op een noodsituatie. Hoewel we formeel natuurlijk niet in oorlog zijn, is er wel steeds meer dreiging. Een cyberaanval is immers ook een vorm van (digitaal) geweld. "Stel dat er morgen een grote stroomstoring is, dan weten we niet waar het door komt. Is het een menselijke fout? Is er een hackerscollectief dat geld wil? Zitten er boze Russen of Chinezen achter?" Niet voor niks raadt de overheid nu aan om je voor te bereiden op een noodsituatie. "Wij zitten nu in dat grijze gebied tussen oorlog en vrede", stelt Kruizinga.