Embryo's kweken voor wetenschap én betere zorg

"Het voornaamste doel is om de zorg beter te maken", vertelt Sebastiaan Mastenbroek, klinisch embryoloog en onderzoeker aan Amsterdam UMC over het wetsvoorstel. "Wij pleiten hier al heel lang voor. En met wij bedoel ik zowel onderzoekers als mensen uit de zorg", zegt hij. Het kweken van embryo's gebeurt al heel lang én heel vaak. "In Nederland maken we zo'n 70.000 embryo's per jaar met als doel om mensen te helpen hun kinderwens te vervullen." Deze wet moet ervoor zorgen dat er óók puur voor onderzoek embryo's mogen worden gemaakt. 

Afhankelijkheid

"Als we dat mogen, kunnen we een aantal onderzoeksvragen beantwoorden die met alternatieven niet te beantwoorden zijn. Het doel is de zorg beter maken", legt Mastenbroek uit. Nu zijn onderzoekers dus afhankelijk van embryo's die overblijven na een IVF-traject. Tijdens zo'n traject worden er meerdere eicellen en zaadcellen samengebracht in een laboratorium. Wanneer er een bevruchting heeft plaatsgevonden, vormt er een embryo die vervolgens in de baarmoeder wordt geplaatst. "Dan hopen we natuurlijk dat mevrouw daarvan zwanger maakt." 

Vaak worden er meerdere embryo's gekweekt, waardoor er een aantal overblijft voor onderzoek. Waardevol, maar onderzoekers missen een belangrijke fase: de bevruchting zelf. "In die eerste dagen vinden een aantal hele belangrijke biologische processen plaats die in de rest van je leven niet meer plaatsvinden", legt Mastenbroek uit. Zoals bijvoorbeeld de genetische samenstelling. 

De impact van de omstandigheden

"Je kunt je voorstellen dat als bijvoorbeeld onze kweekcondities in het laboratorium niet optimaal zijn, dat dat invloed heeft op de effectiviteit van een behandeling." Dat bleek ook uit recent landelijk onderzoek. "Als we embryo's kweken in het laboratorium, doen we dat in zogenaamde kweekvloeistoffen. Daar zitten bepaalde voedingsstoffen in", legt hij uit. Die vloeistoffen zijn afkomstig van verschillende fabrikanten. "We weten eigenlijk niet welke samenstelling het beste is." Maar het maakt wel degelijk verschil: "De een leidt tot vijf procent meer zwangerschappen." 

Dat is niet het enige. Onderzoekers zagen ook verschillen in geboortegewicht. "Wat dat precies betekent en hoe dat werkt, kunnen we nu onvoldoende onderzoeken", zegt Mastenbroek. Door embryo's al vanaf de bevruchting te bestuderen, kunnen onderzoekers beter achterhalen welke omstandigheden optimaal zijn. Op een andere manier is dat lastig te onderzoeken. "Als het met diermodellen kan, dan wordt daar de voorkeur aan gegeven. Maar sommige vragen, omdat een muis toch echt niet hetzelfde is als een mens, kan je alleen met menselijke embryo's beantwoorden." 

Ethische discussie

Mastenbroek hoopt dan ook dat deze wet door die Eerste Kamer komt. Christelijk conservatieve partijen staan hier niet om te springen. "Op het moment dat je vanuit geloofsovertuiging vindt dat het leven vanaf het absolute begin, dus vanaf de bevruchting absoluut beschermwaardig is, kan ik me voorstellen dat dit moeilijk wordt gevonden." Toch denkt hij dat verreweg de grootste groep het belang van onderzoek inziet. Uiteindelijk is het een kleine groep die heel fel tegen is. 

Dat mensen kritisch zijn, komt ook vanuit angst. Zetten we de deur niet open naar een soort designerbaby waarbij haar- en oogkleur vooraf wordt bepaald? "Deze wet gaat daar niet over. Het is een onderwerp in het debat wat er snel bijgehaald wordt." Volgens hem is dat een reeële angst, maar heeft dat niks te maken met dit plan. "Alle embryo's die we voor onderzoek gebruiken, nemen we heel serieus en dichten we een grote beschermwaardigheid toe. Maar niet de absolute beschermwaardigheid."