De moed van vrouwelijke luchtvaartpioniers: 'Hun bestaan was daad van verzet'

Amelia Earhart: de vrouw achter de mythe 

De bekendste onder hen is ongetwijfeld Amelia Earhart. "Ze was altijd al een heel avontuurlijk ingesteld meisje", zegt Goldschmidt. Als verpleegster in de Eerste Wereldoorlog zag ze voor het eerst een vliegtuig; in 1920 maakte ze haar eerste vlucht. "Toen wist ze meteen: dit is wat ik wil." Die vasthoudendheid leidde ertoe dat ze in 1932 als eerste vrouw solo de Atlantische Oceaan overstak. Haar latere mysterieuze verdwijning maakte haar legendarisch, maar ook tijdens haar leven was ze al een beroemdheid. "Het hielp dat ze Amerikaans was, met de juiste sponsors om haar heen", legt Goldschmidt uit. "Ze wist heel erg duidelijk dat je de publieke opinie moest bespelen." 

Earhart beheerste die kunst, aldus Goldschmidt. "Amelia was een hele slimme en enthousiaste vrouw, die stoerheid combineerde met elegantie en met humor. Ze had een innerlijke kracht waardoor ze heel stoer onafhankelijk was, maar tegelijkertijd heel bewust benaderbaar en vriendelijk." Naast haar mediagenieke imago was ze een gedreven vakvrouw en een onvermoeibare voorvechter voor gelijkberechtiging. Zo stond ze aan de wieg van de Ninety Nines, een belangenvereniging voor vrouwelijke piloten die tot op de dag van vandaag bestaat. 

Goldschmidts onderzoek liet haar zien dat de vrouwelijke luchtvaartpionier niet uit één bepaald nest komt. "Ik dacht hiervoor dat het allemaal rijke vrouwen waren, die uit verveling een vliegtuig kregen van hun man. Het grappige was om te zien dat die vrouwen uit heel verschillende klassen kwamen." Ze noemt Maryse Hilsz, een Franse hoedenmaakster die na het overlijden van haar vader haar vlieglessen bij elkaar verdiende door acrobatische stunts op vliegtuigvleugels uit te voeren. En Bessy Coleman, een Afro-Amerikaanse vrouw die in het gesegregeerde Amerika van de jaren twintig geen les kon krijgen. Ze leerde vliegen in Frankrijk en werd bij terugkeer een rolmodel voor de zwarte gemeenschap. "Het werd haar nóg moeilijker gemaakt", zegt Goldschmidt. "Als ze al een vliegtuig kreeg, was het een oud barrel." 

Vrijheid en verzet

Wat bindt deze vrouwen, ondanks hun verschillende achtergronden? Volgens Goldschmidt begint hun verhaal vaak al vroeg. "Veel van hun levensverhaal en de keuze voor het vliegen begint ermee dat ze van jongs af aan niet voldoen aan het stereotiepe vrouwbeeld. Je vroeg realiseren dat je niet in die geijkte meisjesrol past, dat is ook een fait accompli." Het vliegen zelf was in die tijd, als nieuwe technologische ontwikkeling, een alles overstijgende daad. "Daar is zó veel over gedroomd. Dat werkelijkheid te maken, moet een gigantische kick hebben gegeven," stelt Goldschmidt. "Zeker voor vrouwen, die geacht werden rustig te blijven en een beetje het aanrecht te soppen." 

De ervaring van het opstijgen was voor hen allen fundamenteel. "Al die vrouwen in het boek beschrijven dezelfde ervaring: het moment van opstijgen, van loskomen van de aarde. Zeker als je het in die tijd bekijkt: dat was het eerste moment dat ze de wereld in vogelvlucht konden zien. Dat loskomen was hun ultieme symbool van vrijheid."  

Goldschmidt ziet in hun levens een blijvende oproep. "De moed om af te wijken, om je uit te spreken, om anders te zijn en te doen wat goed is: niet alleen voor jou, maar ook voor je omgeving en de samenleving. Al die vrouwen waren ontzettend sociaal bewogen en activistisch. Hun bestaan alleen al, als vrouw in een vliegtuig, was een daad van verzet."