De vergeten geschiedenis van de Hindoestaanse contractarbeiders

De geschiedenis van de Hindoestaanse contractarbeiders mag niet vergeten worden, zegt journalist en schrijver Ragna Indra Heidweiller. "Het is een onderdeel van de Nederlandse geschiedenis, maar ook van onze wereldwijde koloniale geschiedenis. Het is een onderdeel van een veel groter verhaal over hoe Nederland zich gevormd heeft tot de samenleving die het nu is."

Onbekende geschiedenis

Ragna's voorouders kwamen uit India en zijn als contractarbeiders eind 19e eeuw naar Suriname verscheept. "Maar ik was niet bekend met hun geschiedenis", zegt ze. "Ik ben zelf in Nederland geboren en heb er bijvoorbeeld ook niks over gehoord op school." Ze was er wel altijd heel nieuwsgierig naar. "Naar het Surinaams zijn, maar ook naar het Hindoestaans zijn. Daar hoort bijvoorbeeld ook een hele specifieke keuken bij. Daar ben ik wel weer mee opgegroeid."

We weten maar weinig over de geschiedenis van Hindoestaanse contractarbeiders. "De koloniale geschiedenis is altijd verteld vanuit het perspectief van de kolonisator", vertelt Ragna. "De verhalen van tot slaaf gemaakten werden niet meegenomen in de archieven, omdat ze niet als mens gezien werden." Hun gegevens werden nergens geregistreerd, maar toen de slavernij afgeschaft werd, moest dat wel. Daarmee onderscheidden de slavernij en contractarbeid zich van elkaar. 

Zijden lakens en gouden borden

De meeste contractarbeiders kwamen uit de staten Bihar en Uttar Pradesh in India. "Dat waren vaak hele arme, uitgebuite boeren. Ze hadden falende oogsten en leden daarom onder hongersnoden, waardoor veel mensen stierven." Ronselaars wierven lokaal mensen door ze mooie verhalen voor te spiegelen over een veel comfortabeler en makkelijker leven als ze in Suriname als boer zouden werken. "Ze zouden slapen op zijden lakens en eten van gouden borden, maar deze mensen waren analfabeet en wisten eigenlijk niet waar ze voor kozen. Soms werden ze zelfs ontvoerd."

'De winst ging voor alles, zelfs voor mensenlevens'

En eenmaal aangekomen troffen de boeren geen zijden lakens of gouden borden aan, maar plantages waar de voormalige tot slaaf gemaakten tot dan toe hadden gewerkt. "Zij kwamen te wonen in de barakken waar de voormalige tot slaaf gemaakten hadden gewoond", aldus Ragna. "De hygiënische omstandigheden waren zo slecht dat er veel mensen stierven." Het einde van de slavernij was dus geen einde aan de uitbuiting. "Het was een voortzetting van het koloniale systeem waarbij mensen echt als werktuig werden gezien. De mentaliteit van de plantagehouders was niet ineens veranderd."

Barre omstandigheden

De arbeiders moesten zeven uur per dag op het veld staan en tien uur per dag in de fabriek werken. "Ze werden alleen niet per uur of per dag betaald, maar per taak", vertelt Ragna. "Die taken waren alleen veel te groot om in één dag af te ronden. En als ze hun werk niet afkregen, kregen ze niet betaald." Ook werkten ze op hun blote voeten en deden hun behoeften op het veld. Doordat ze in hun eigen ontlasting moesten lopen, liepen ze parasieten op. "De mijnwormziekte werd de luiheidsziekte genoemd, omdat mensen er chronische pijn en vermoeidheid door kregen. Ze kregen dus zelf de schuld van het feit dat ze 'lui' waren." 

Opstand

In de periode van 40 jaar contractarbeid zijn er ook 40 opstanden geweest op verschillende plantages. "Onder andere omdat ze niet goed of zelf helemaal niet werden betaald. De lonen werden soms ook verlaagd, terwijl de werklast verhoogd werd." De arbeiders hadden een contract van minimaal vijf jaar die ze ook niet tussentijds op konden zeggen. Daarna mochten de mensen in principe terugkeren. "Maar in de realiteit gebeurde dat vaak niet, omdat jonge mensen vaak gezinnen stichtten."

Om ervoor te zorgen dat de arbeiders niet terug zouden keren naar India en op de plantages zouden blijven werken, deelde de Nederlandse overheid gratis grond uit rondom de plantages. "Hierdoor konden de arbeiders hun eigen land gaan bewerken en met de opbrengsten daarvan bouwden ze uiteindelijk wat vermogen op" vertelt Ragna. "En daarmee konden ze zich dus vestigen op andere plekken en eigen huizen bouwen. Zo maakte die groep een snelle klim op de sociale ladder." 

Etnische scheidinglijnen

Dit zorgde wel voor scheve ogen bij voormalige tot slaaf gemaakten, die geen gratis grond kregen. "Die ongelijke behandeling tussen groepen zorgt er tot op de dag van vandaag voor dat deze groepen geen front vormen. De politieke partijen in Suriname zijn verdeeld langs etnische scheidingslijnen." Ook in Nederland ziet Ragna de effecten nu nog terug. "We zijn een multicultureel land en tóch worden migranten heel erg als 'de ander' gezien en niet als 'wij'."