Hadden de oude Grieken zelf door dat hun rijk in verval was?
- Nieuws
- Hadden de oude Grieken zelf door dat hun rijk in verval was?
Meer dan een miljoen mensen zagen deze zomer de film The Odyssey. De film is gebaseerd op het gelijknamige verhaal van Homerus en gaat in de interpretatie van regisseur Christopher Nolan mede over het verval van een beschaving. Maar hadden de Grieken destijds zelf door dat ze aan het einde van een tijdperk leefden?
De Odyssee vertelt het verhaal van de Griekse held Odysseus, die na de oorlog in Troje terugreist naar Ithaka. Zijn reis duurt tien jaar en voert hem langs allerlei plekken waar gastvrijheid steeds een belangrijke rol speelt.
De wet van Zeus
In Nolans vertelling gaat het over ‘de wet van Zeus’. Die schrijft voor dat je gasten moet behandelen zoals je zelf behandeld zou willen worden, omdat zij ook goden zouden kunnen zijn. Volgens Nolan hebben de Grieken die wet overtreden en daarmee het verval van hun wereld ingeluid.
Volgens Tazuko van Berkel, universitair docent Klassieke Griekse Cultuur en Literatuur aan de Universiteit Leiden, is het verhaal van Homerus natuurlijk fictie. Maar in de periode waarin de kern van de Odyssee vermoedelijk ontstond, maakte de Griekse wereld daadwerkelijk een periode van verval door. "Handelsroutes stortten in, stedelijke centra verdwenen en het schrift ging verloren."
Net zoals Geen middeleeuwer heeft ooit gedacht dat hij in de middeleeuwen leefde en dat dit ook weer voorbij zou gaan
Volgens Van Berkel heeft Christopher Nolan deze twee gegevens in de film gecombineerd. Zo laat hij Odysseus op een gegeven moment zeggen dat de bronstijd ten einde loopt. “Dat heeft destijds natuurlijk niemand zo gedacht. Net zoals een middeleeuwer nooit heeft gedacht dat hij in de middeleeuwen leefde en dat die periode ooit weer voorbij zou gaan.”
Vooruitgangsdenken
Volgens Van Berkel leven we momenteel in een tijd waarin vooruitgangsdenken en het geloof in vooruitgang een belangrijke rol spelen. Daartegenover staat het achteruitgangsdenken: het idee dat de wereld verslechtert en uiteindelijk ten onder gaat. “Dat denken zit wel degelijk in het culturele DNA van de Grieken.”
Pessimist
"De Griek was geen optimist, maar een pessimist. Of je nu met iemand uit de elite of met een boer sprak, de gedachte was altijd: vroeger was alles beter. Nolan pikt dat eruit en dat klopt eigenlijk wel. De Grieken dachten dat daadwerkelijk, maar ze konden natuurlijk niet weten dat ze aan het einde van een tijdperk leefden, net zoals wij nu niet kunnen weten of dit het einde van een tijdperk is."
Volgens Van Berkel grijpen mensen bij grote veranderingen, of wanneer zij het gevoel hebben dat er veel verandert, vaak terug op dat achteruitgangdenken. "Dan komen allerlei apocalyptische scenario’s naar boven. De Grieken waren nu eenmaal enorme pessimisten."
Gerelateerd
