Frank Houtappels over film Downtown en aidsepidemie: 'Ik had het helemaal verdrongen'

Plankenkoorts 

Voordat Houtappels uitgroeide tot een van de bekendste scenarioschrijvers van ons land, stond hij zelf op het toneel. Hij verliet Weert voor de grote stad en deed auditie voor de Toneelschool Amsterdam. Tussen ruim duizenden aanmeldingen moest hij zich onderscheiden met monologen, liedjes en gedichten. De auditie ging niet zonder slag of stoot. Toch wist hij een plekje te bemachtigen. 

Pas na de toneelschool kwam hij erachter dat het podium niet voor hem was weggelegd. Vlak voor elke voorstelling sloeg de paniek toe. "Ik had een emmertje bij me voor het geval dat ik moest braken. Zo erg was het." Terwijl collega's na het opgaan een soort bevrijding van de spanning voelden, bleef voor hem die opluchting uit. "Dat wat er tegenover stond, was voor mij nooit groot genoeg."

Van acteur naar schrijver

Zijn carrièreswitch naar het schrijversvak een aantal jaar later begon als een grap. Toen hij tijdens een tournee oudere actrices hoorde klagen dat er nauwelijks mooie vrouwenrollen werden geschreven, besloot Houtappels gelijk om tijdens zijn vakantie zelf een toneelstuk te schrijven. "Ik neem mijn typemachine mee naar Frankrijk en als ik terugkom heb ik een toneelstuk, zei ik."

Nooit had hij gedacht dat dat stuk - Aan het Eind van de Aspergetijd - het begin werd van een succesvolle schrijverscarrière. Sindsdien schrijft hij voor theater, televisie en film. 

'Corona is een kleutervirus'

Houtappels goede vriend en regisseur Michiel van Erp vroeg hem een scenario te schrijven over het Amsterdamse nachtleven van de jaren 80. Van Erps gedachte ging hierbij uit naar de bruisende, vrije uitgaanscultuur van die tijd. Dat zat bij Houtappels wel anders: "Ik had zelf hele andere herinneringen aan die tijd, namelijk de opkomst van aids."  

"Je moet je voorstellen, het was een ziekte waar je aan doodging, er was geen medicijn voor." De aidsepidemie kwam voor hem al vroeg dichtbij. Nog voordat Houtappels zelf uit de kast was gekomen, overleed een familielid aan de ziekte. Er werd nauwelijks over gesproken, maar de impact was volgens hem enorm groot. 

Jarenlang had hij zijn herinneringen weggestopt. Pas tijdens de coronapandemie in 2020 kwam alles weer naar boven. "Verdorie, we doen allemaal alsof dit de eerste pandemie is, maar we hebben toen heel veel vrienden en kennissen verloren."  

'Ik had meer solidair kunnen zijn'

Wat Houtappels vooral is bijgebleven van de aidsepidemie, is hoe verschillende mensen ermee omgingen. In de film Downtown kiest één personage ervoor om mensen te helpen en activistisch te worden, terwijl de ander juist afstand wil houden. Over Houtappels eigen houding uit die tijd is hij eerlijk. "Ik wilde gewoon dansen en genieten, maar alles was eng." 

"Ik had helemaal verdrongen dat aids gebeurd was", vertelt hij. Nu kijkt hij daar anders naar. "Ik had in die tijd vaker kunnen vragen of ik iets kon doen voor de medemens."

Zelfgekozen familie 

Net als in veel van zijn eerdere werk is vriendschap een centraal thema. Volgens Houtappels is het geen toeval dat dat ook in Downtown prominent naar voren komt. 

Toen Houtappels uit de kast kwam, hadden zijn ouders tijd nodig om daaraan te wennen. In die periode vond hij veel steun bij zijn vrienden. "Dat noemen we zelfgekozen familie." Niet voor niets noemt hij het zijn meest persoonlijke film. "Ik heb nog nooit zo'n film gemaakt die er inhoudelijk ook zo toe doet."

En misschien vat de quote die hij aan het einde van het gesprek op de tegel schrijft wel samen waar zijn werk voor hem uiteindelijk om draait: "Art is always about what it gives and what it takes", of in het Nederlands: "Kunst gaat altijd over wat het geeft en wat het neemt."