Scheepswrakken bij de Bahama's werpen licht op de wereld van piraten

De wrakken werden gevonden bij Nassau, op de Bahama's. Volgens De Lange is dat geen verrassing. "Nassau was het ultieme zeeroversnest van de vroegmoderne tijd." De Bahama's waren destijds een Engelse kolonie, maar volgens hem waren de koloniale bestuurders niet altijd even zuiver. "Piraten kochten daar de lokale heersers om, om te zorgen dat ze een goede veilige afzetmarkt voor hun buit konden krijgen." Daardoor groeide Nassau uit tot een berucht toevluchtsoord voor zeerovers.

Daarnaast bood de haven nog andere voordelen. Er waren tavernes waar piraten hun buit konden uitgeven. "Het liefst met wat leuke lokale vrouwen erbij en wat rum en dat soort dingen. Die stereotypen kloppen eigenlijk wel", zegt De Lange. Ook de ligging speelde een belangrijke rol. De handelsroutes door het Caribisch gebied liepen langs Nassau, waardoor er veel schepen voorbij kwamen die voor piraten interessante doelwitten waren. Bovendien was de haven volgens hem geografisch gunstig gelegen: een veilige plek waar schepen langere tijd konden verblijven.

Geen schatkisten vol goud

De ontdekking van de wrakken roept direct beelden op van verborgen schatten. Toch hebben de onderzoekers die niet gevonden. "Nou niet bijster veel, eerlijk gezegd", zegt De Lange over de vondsten. In de wrakken werden vooral alledaagse voorwerpen aangetroffen, zoals glas en pijpjes om tabak mee te roken. Daarnaast zijn er objecten gevonden die verwijzen naar de gewelddadige kant van het piratenbestaan, waaronder kleine kanonnen en een slijpsteen voor zwaarden.

Een legendarische schat bleef buiten bereik. Er bestond al langer een mysterie over een mogelijke schat van Henry Avery die ergens bij Nassau verborgen zou liggen. Maar die is volgens De Lange niet opgedoken. "Die zoektocht duurt nog even voort."

Strenge regels voor onderwatererfgoed

Wat gebeurt er eigenlijk met voorwerpen die op de zeebodem worden gevonden? Volgens De Lange bestaan daar tegenwoordig duidelijke regels voor. "Dat is met allerlei erfgoedcodes bepaald." Dat er nu pas onderzoek kon worden gedaan in de haven van Nassau heeft volgens hem ook praktische redenen. De haven is heel druk, onder meer door cruiseschepen die vanuit Florida aankomen. Daardoor is archeologisch onderzoek onder water ingewikkeld en risicovol.

De autoriteiten van de Bahama's stonden zulk onderzoek daarom lange tijd niet toe. Dat veranderde doordat de Britse maritiem archeoloog achter de recente ontdekking nauw samenwerkt met lokale instellingen. Volgens De Lange werkt hij samen met het maritiem museum op de Bahama's en zijn ook lokale zeearcheologen en maritiem biologen betrokken bij het onderzoek. "Dus hij heeft ook een stukje teruggegeven aan de gemeenschap van de Bahama's." Tegelijkertijd groeit op de eilanden zelf de belangstelling voor dit deel van de eigen geschiedenis.

Meer dan een toeristische attractie

Die hernieuwde aandacht heeft volgens De Lange ook economische voordelen, vooral op het gebied van toerisme. Nassau kent al allerlei piratenattracties en themabars, maar volgens hem bestaat de wens om het verleden ook op een meer historische en wetenschappelijke manier onder de aandacht te brengen. De recente vondsten kunnen daarbij helpen.

Het beeld van de piraat

Toch waarschuwt De Lange ervoor om het beeld van de piraat niet te veel te laten bepalen door films en populaire cultuur. De figuren uit bijvoorbeeld Pirates of the Caribbean worden vaak neergezet als charmante avonturiers. De werkelijkheid was anders. "Je moet als historicus in elk geval erkennen dat piraterij met een hoop geweld gepaard ging." Mensen die zich verzetten werden gemarteld, zegt hij. "Er werden de oren of de neus van afgesneden." Ook kregen vrouwelijke passagiers volgens historische bronnen regelmatig te maken met verkrachting en ander seksueel geweld.

Volgens De Lange hoort dat geweld onlosmakelijk bij de geschiedenis van de piraterij. Tegelijkertijd waren er ook piraten die zichzelf een ander imago aanmaten. Zo noemt hij Bellamy, die zich presenteerde als een soort Robin Hood van de zee. "Die stal van de rijken en gaf terug aan de armen." Op zijn schip golden bovendien regels die volgens De Lange relatief democratisch waren.

Maar ook voor zulke piraten bleef angst een belangrijk middel. "Terreur, het inzaaien van angst, het verspreiden van angst was ook onderdeel van het hele businessmodel van die piraten", zegt De Lange. "Je wilde dat mensen bang werden en snel overgaven. Dan kon je met je buit weer verder gaan."