Nieuwe verdenkingen van morbide snipersafari’s in Sarajevo: 'Voor een kind betaalde je het meest.'

Al jaren gaan er gruwelijke geruchten rond over de sluipschutters die tijdens het beleg van Sarajevo zo’n 11.000 burgers neerschoten. Het lijkt steeds aannemelijker dat het hier in sommige gevallen ging om rijke westerse toeristen die meededen aan zogenoemde sniper-safari’s, georganiseerd door het Bosnisch-Servische leger. Na een Al Jazeera-documentaire uit 2022 en een daaropvolgend boek van een Italiaanse journalist lopen er nu strafrechtelijke onderzoeken in Italië, Oostenrijk en België. Om dit te duiden is journalist en Balkandeskundige Marjolein Koster te gast bij OVT.

'We zijn niet gek'

Koster kent Bosnië goed: ze woonde in het land, en heeft er nog steeds veel vrienden en kennissen. Voor hen is het onwerkelijk dat de sniper-safari’s nu eindelijk onderzocht worden. "Heel veel mensen zijn nog een beetje in shock.

Mijn theorie bij zoiets afschuwelijks als dit, is dat je bijna niet kán geloven dat het echt gebeurde," vertelt ze. "Dus met name toen het nieuws over de Italiaanse rechtszaken kwam, was er voor heel veel mensen een soort bevestiging, van: 'We zijn niet gek. We hebben het niet zomaar verzonnen.' We moeten niet vergeten dat dit al de dagelijkse realiteit was voor heel veel burgers in Sarajevo. 

Vanaf het begin waren die geruchten er eigenlijk al: dat er uit allerlei landen rijke buitenlanders zouden komen om voor de lol op onschuldige burgers te schieten."

Oorlogstoerisme 

Er lijkt inderdaad steeds minder twijfel te bestaan over het feit dat deze vorm van oorlogstoerisme tijdens het beleg van Sarajevo plaatsvond: "In het geval van Italië zijn de aanwijzingen in ieder geval heel erg sterk," zegt Koster. "Er is al in 1994 contact geweest tussen de Bosnische inlichtingendienst en de Italiaanse inlichtingendienst, dat dit plaatsvond en dat er dus ook Italianen bij betrokken waren. 

Er zijn vluchtbewegingen, en er zijn meerdere getuigenverklaringen die de beschietingen bevestigen. En ook de openbare ministeries van Oostenrijk en van België openen niet zomaar zaken. Ook daar zijn er dus aanwijzingen." Daarnaast is er ook vanuit Sarajevo zelf geprobeerd om onderzoek te starten. Volgens Koster spelen daar echter tot op de dag van vandaag politieke belangen die het proces tegenhouden: 

"De burgemeester van Sarajevo heeft volgens mij drie, vier jaar geleden een aanklacht ingediend. Dat is er uiteindelijk nooit van gekomen, omdat degene die dit had moeten onderzoeken dan weer banden zou hebben met de Bosnisch-Servische nationalistische partij (SNSD). Dus elke keer weer spelen er politieke belangen van hele rijke mensen om dit tegen te houden."

100.000 euro voor een kind

Het beleg van Sarajevo vond plaats tijdens de oorlog in Bosnië van 1992
tot 1995. "Van het begin tot het einde van de oorlog was Sarajevo compleet afgesloten van de rest van de wereld. In sommige wijken duurde dat zelfs tot na de oorlog," vertelt Koster. "Er was wel wat humanitaire hulp, maar de bevolking had weinig aan meel als ze geen verwarming, elektriciteit of water hadden. En vanuit de bergen, want Sarajevo ligt in een dal, werd er geschoten op burgers. Dat deed met name het Bosnisch-Servische leger."

Het doelwit van de beschietingen was een lange doorgaande weg die de hoofdweg van Sarajevo vormt, berucht onder de naam 'Sniper Alley'. "Daar moesten mensen van het ene naar het andere gebouw rennen om de
scherpschutters te ontwijken," aldus Koster. "Er was één wijk, Grbavica, onder controle van het Bosnisch-Servische leger. Het schijnt dat de weekend snipers, ofwel de rijke buitenlanders, vanuit die wijk op de Bosniakken schoten. Daar zit je op sommige plekken maar een paar honderd meter van 'Sniper Alley' af."

Over het profiel van deze snipertoeristen is nog weinig bekend, vertelt Koster: "Wat gezegd wordt in getuigenverklaringen, is dat het dus mensen zijn die heel erg rijk zijn. Dat het niet zozeer gaat om een politieke elite, maar meer de soort elite die al graag naar schietclubs gaat. Hetzelfde type mens dat ook op safari gaat om neushoorns af te schieten, eigenlijk." Volgens ooggetuigenverslagen zouden deze snipertoeristen omgerekend tussen de 80.000 en 100.000 euro betaald hebben, aldus Koster. 

Ooggetuigen houden mond dicht

"Daarbij werd ook gezegd dat je het meest zou betalen om een kind af te schieten. Een kind is namelijk klein en beweeglijk, dus ook het moeilijkst om te raken." Het gaat vooralsnog om verdenkingen. Maar, zegt Koster: "Ik denk zeker dat het gebeurd is. Wat ik vooral lastig vind om in te schatten, is op wat voor schaal. Sommigen hebben het over honderden toeristen, die elk weekend in volgeladen busjes aankwamen. Daarover heb ik geen idee, is mijn eerlijke antwoord." 

Wel heeft ze een verklaring voor het feit dat er nooit eerder onderzoeken liepen naar het snipertoerisme: "Deze mensen betaalden heel veel geld. Niet alleen om onschuldige burgers af te schieten, maar ook vanwege een verplichting aan in dit geval de Bosnisch-Servische en Servische legers, die hier natuurlijk ook aan verdienden. Er werd betaald zodat het een geheim blijft, zodat men niet verlinkt wordt. En elke ooggetuige die er op de een of andere manier bij betrokken is, is medeplichtig. Zo houden die allemaal hun mond dicht."