Wooncrisis in Nederland: 'Het is niet alleen falen, maar ook het gevolg van succes'

De wooncrisis was een van de belangrijkste thema’s tijdens de afgelopen verkiezingen. Huizenprijzen zijn sterk gestegen en het tekort aan woningen loopt verder op. "Het is het grootste probleem van onze samenleving", zegt Jona van Loenen in Villa VdB. Toch plaatst hij een kanttekening bij het dominante narratief dat de crisis uitsluitend door falend beleid is ontstaan.

Volgens Van Loenen is de wooncrisis juist deels het resultaat van succes. "We zijn de afgelopen decennia veel ruimer en beter gaan wonen", stelt hij. Sinds 1950 is het gemiddelde woonoppervlak per persoon met ruim twintig procent toegenomen. Zonder die groei zou het huidige woningtekort volgens hem nauwelijks bestaan.

Betere huizen, hogere prijzen

Niet alleen wonen Nederlanders groter, ook de kwaliteit van woningen is sterk verbeterd. Moderne huizen zijn beter geïsoleerd, stiller en energiezuiniger. Die vooruitgang heeft een keerzijde: bouwen is duurder en ingewikkelder geworden, waardoor het tempo van nieuwbouw achterblijft bij de vraag.

Daarnaast heeft de toename van tweeverdieners invloed op de woningmarkt. Doordat vrouwen de afgelopen decennia massaal zijn gaan werken, kunnen huishoudens met twee inkomens hogere biedingen doen. "De woningprijzen zijn gestegen naar het niveau dat tweeverdieners kunnen opbrengen", zegt Van Loenen. Alleenstaanden vissen daardoor steeds vaker achter het net.

Vergrijzing en studenten versterken de druk

Ook demografische ontwikkelingen spelen een rol. De levensverwachting is de afgelopen zeventig jaar fors gestegen, waardoor ouderen langer in hun woning blijven wonen. Dat beperkt de doorstroming. Tegelijkertijd studeren veel meer jongeren dan vroeger. Waar in 1900 wel 1 op de 800 Nederlanders studeerde, is dat nu, inclusief hbo, maar 1 op de 22. Al die studenten hebben woonruimte nodig, vaak in stedelijke gebieden waar de druk al groot is.

Kleiner wonen en delen

Volgens Van Loenen ligt een deel van de oplossing bij andere woonkeuzes. "Als mensen in hele ruime woningen kleiner gaan wonen, is al veel opgelost", stelt hij. Ook woningdelen en alternatieve woonvormen kunnen snel verlichting geven op de woningmarkt. Daarbij is wel een actieve rol van de overheid nodig, benadrukt hij. Op individueel niveau zijn de keuzes begrijpelijk, maar collectief leiden ze tot grote problemen. "Dat maakt de wooncrisis zo complex", aldus Van Loenen. "We moeten erkennen dat het geen simpel verhaal is van falen, maar ook van succes."

Veel politieke partijen hebben plannen om het woningtekort aan te pakken, waaronder grootschalige nieuwbouw. Van Loenen blijft optimistisch: als Nederland in staat is geweest deze maatschappelijke ontwikkelingen te realiseren, moet het bouwen van honderdduizenden extra woningen ook mogelijk zijn.