Hoofdeconoom ING: 'Voor honderd dagen voorraad, fysieke olietekorten verwachten we niet'

Sinds het begin van de oorlog in Iran is wereldwijd onrust ontstaan over mogelijke tekorten aan olie en brandstof. Dat komt vooral door de blokkade van de Straat van Hormuz door Iran, een belangrijke route waar normaal 20 tot 30 procent van de wereldwijde olie- en gastransporten doorheen gaat. Die onzekerheid zorgt voor paniek op de markten en snel stijgende prijzen.

Toch is de situatie heel anders dan tijdens de dreiging van tekorten na de Russische inval in Oekraïne. "Er is nog best veel olie. Dat is misschien een verhaal wat je niet altijd hoort", begint Blom. "Voor deze oorlog was er eigenlijk te veel aanbod op de wereldwijde oliemarkt in verhouding tot de vraag. Dat houdt de prijzen lager dan ze anders zouden zijn. Iedereen was voorraden aan het opbouwen en uitbouwen. Er waren ook zogenaamde drijvende voorraden, vooral Russische olie."

Blom noemt de hoeveelheid olie die de afgelopen jaren is opgebouwd 'enorm'. "Dat dempt nu de vraag, want je kan gebruik maken van je reserves." Daarnaast wordt sinds kort een pijpleiding uit Saoedi-Arabië gebruikt, bedoeld als 'backup'. "En er stroomt nog wat olie uit Iran, ze laten af en toe tankers door."

Blom benadrukt dat de enorme hoeveelheid olie die de afgelopen jaren is opgebouwd de vraag nu dempt. Bovendien is een pijpleiding uit Saoedi-Arabië recent in gebruik genomen, die was bedoeld als 'backup', en stroomt er nog af en toe olie uit Iran. "Als je puur kijkt naar de wereldwijde olievoorraden, inclusief strategische reserves, dan kun je lang voort. Laten we zeggen, meer dan honderd dagen. Fysieke olietekorten zijn eigenlijk heel onwaarschijnlijk."

Voor sommige brandstoffen geldt een ander verhaal. "Voor kerosine en diesel zou het wel zo kunnen zijn dat de prijzen flink stijgen, omdat er simpelweg te weinig van is op korte termijn."

Blom verwacht niet dat Nederland op korte termijn de gasputten in Groningen hoeft te openen. "De gassituatie is lang niet zo nijpend als in 2022. Het is een politieke vraag in hoeverre je die voorraden beschikbaar wilt stellen. Vanuit een noodargument snap ik het, maar dit is nog niet de nood waarvoor je het zou moeten doen."

Zorgen bij industrie

Tegelijkertijd trekt de Nederlandse chemische industrie aan de bel. Door stijgende olieprijzen waren de afzetprijzen in februari 2,3 procent lager dan in dezelfde maand vorig jaar. In januari daalden ze met 2,5 procent. "Daar gaat het niet goed mee", weet Blom. "De industrie laat zich nadrukkelijk horen: jongens, let op, wij komen onder druk te staan. Dat klopt ook: de chemische industrie in Nederland is sinds de oorlog ongeveer een kwart teruggegaan in toegevoegde waarde."

Experts waarschuwen dat herstel lastig is. "Dat is lastig, ja", zegt Blom. "De concurrentiepositie staat enorm onder druk. In China is een enorme overcapaciteit aan chemische bedrijven."

Ze pleit voor een langetermijnvisie. "Je moet met de blik op de hele lange toekomst nadenken. Europa is een continent zonder fossiele brandstoffen. Je moet alles importeren. Op dit moment produceert onze chemische industrie deels nog voor export buiten Europa. Als je nadenkt over de toekomst, wil je eerst zo min mogelijk afhankelijk zijn van wat je niet hebt."

De econoom vervolgt: "Op allerlei manieren moet je de benodigde producten importeren, of dat nu fossiele brandstoffen, halfproducten of eindproducten zijn. Op de lange termijn moet je zorgen dat je zo beslissend mogelijk met wat je zelf niet hebt omgaat, zodat je relatief onafhankelijk bent."

"Dat is een heel andere benadering dan de huidige industrie hanteert, namelijk: 'Pas op, bescherm ons, wij staan onder druk'. Dat is terecht, maar de vraag is op welke lange termijn je hierover nadenkt."

Volgens Blom moeten Nederland en Europa overigens niet alleen minder afhankelijk worden van grondstoffen. "We moeten ons ook digitaal onafhankelijk maken. Onze digitale diensten komen grotendeels uit de VS. De chips komen uit allerlei delen van de wereld. Gelukkig maken we de machines die die chips produceren wel zelf (bij ASML, red.). Daarmee hebben we een bijzondere positie, laten we dat niet onderschatten."