'Er wordt ontzettend veel geld verdiend aan mensen die schulden hebben'

Humanitas is een vrijwilligersorganisatie die mensen met schulden helpt. Er is een verdienmodel ontstaan rondom schulden, schrijft Soetekouw in een opiniestuk in de Volkskrant. Volgens hem is het systeem onrechtvaardig geworden: "Er wordt ontzettend veel geld verdiend aan mensen die hun rekening niet kunnen betalen."

Er zitten allerlei perverse prikkels in het systeem, stelt Soetekouw: "Zo merken we dat zelfs de overheid, het Centraal Justitieel Incassobureau, boete op boete op boete doorvoert. Ook zien we een systeem waarin bewindvoerders hun dossiers mogen overkopen en verkopen. Ook blijkt dat veel incassobureaus stelselmatig de regels overtreden."

Meepraten over dit onderwerp? Dat kan op het platform DIT. 

Miljarden in de schuldindustrie

Volgens Soetekauw wordt er meer verdiend in de schuldenindustrie dan er daadwerkelijk aan schulden zijn: "Volgens schattingen zijn er 6 of 8 miljard euro aan schulden in Nederland. Tegenover een industrie waar inmiddels tussen de 14 tot 16 miljard in omgaat. Stel dat we al die schulden zouden afbetalen, dan hou je bijna 10 miljard over die we nu stoppen in een industrie die er niet toe leidt dat mensen rekeningen gaan betalen."

Dat getal klopt niet, stelt Michel van Leeuwen van Flanderijn. Dit is een grote incasso- en gerechtsdeurwaardersorganisatie. "Ik herken wel het beeld van 14 of 16 miljard, maar dat gaat over de totale kosten van schulden en armoede in het algemeen. Niet van wat incassobureaus of deurwaarders verdienen. Want er is ook extra zorg nodig voor mensen met schulden. Dat is ook verwerkt in dat soort bedragen."

Bij schuld ontstaan kosten

Vindt Van Leeuwen als deurwaarder de prikkels in het systeem ook pervers? "Het gaat erom dat kosten die ontstaan doordat iemand niet betaalt, worden neergelegd bij degene die de schuld veroorzaakt", zegt Van Leeuwen. "Daar kunnen allerlei oorzaken voor zijn en in veel gevallen is dat onmacht."

Het beeld van boete op boete herkent hij niet als regulier gebruik. "Bij een private schuld komt er een verhoging overheen, dat zijn wettelijke incassokosten. Dit moet degene betalen die de rekening onbetaald laat. Dat is ook wat wij incasseren. In veel van die situaties treffen wij een betalingsregeling en wordt zo’n rekening in een paar termijnen betaald. Maar de rekening ligt dus bij degene die niet kan betalen."

Een pauzeknop voor schulden

Toch pleit Humanitas voor een soort pauzeknop voor mensen die schulden hebben. Oplopende rekeningen geven veel stress, legt Soetekouw uit. “Als je iedere dag post krijgt, slaat de stress toe als je weer wat door de brievenbus hoort vallen. Dan weet je uit paniek niet meer wat je moet doen. Ons idee is: geef deze mensen wat adempauze zodat ze weer bij zinnen kunnen komen en helder kunnen denken.”

Hij wijst erop dat stress mensen ziek kan maken: "Uiteindelijk komen mensen voor een schuld te staan die ze niet meer kunnen afbetalen. Dat brengt stress met zich mee. En als stress toeslaat, neemt ook de vraag naar zorg toe en worden maatschappelijke kosten hoger."

Naast iemand gaan staan 

De aanpak moet menselijker, vindt hij. "We zijn geneigd om te denken dat hard en agressief innen de beste manier is om mensen onder druk te zetten en uiteindelijk te laten betalen. Maar je helpt veel beter door naast mensen te gaan zitten en hun daadwerkelijk bij te staan om die rekening te kunnen betalen. Want de meeste mensen willen wel betalen, maar kunnen dat niet. Dat levert uiteindelijk veel meer winst op."

Dat is ook de situatie waar het bedrijf van Michel van Leeuwen al jaren naartoe werkt, zegt hij: "Als deurwaarders nemen we steeds meer de rol over als een soort intermediair bij de schuldenproblematiek, waarbij we de mensen de juiste richting op proberen te helpen. De ene keer zal dat een betalingsregeling zijn, de andere keer een doorverwijzing naar schuldhulpverlening."