Peter de Smet is de schrijver van het Boekenweekgeschenk: 'Een ramp voor Nederland'

Peter de Smet is dit jaar de schrijver van het Boekenweekgeschenk en dat is een ramp voor Nederland. En nee, dat is niet de schuld van Peter de Smet zelf. Peter de Smet leeft het schrijverssprookje: hij was 23 jaar conciërge op een muziekschool in Amsterdam-Noord maar werd multimiljonair door een zestal boeken te publiceren. Die boeken schreef hij niet onder zijn eigen naam, maar onder het pseudoniem Hendrik Groen, een in een verzorgingshuis wonende bejaarde die in zijn dagboeken op tragikomische wijze verslag doet van het leven aldaar. 

Voor veel mensen erg herkenbaar en dus leuk om te lezen, en precies daar wringt de schoen. De hele Hendrik Groen-reeks drijft namelijk op herkenbaarheid. ‘Haha, de oliebollen in het restaurant van de bejaardenflat zijn hard, dat had ikzelf, mijn moeder, mijn oma laatst ook.’ Of ‘Och, och, Hendrik Groen is vergeten wat hij bij de supermarkt moest kopen, wat zielig, wat verdrietig, dat had de buurman, mijn opa, Ramses Shaffy ook’. 

Ik gun Peter de Smet zijn enorme lezerspubliek, herkenbaarheid scoort en als je daar heel goed in bent, dan hoef je je daar niet voor te schamen. Maar is het origineel? Nee. Is het kunst? Ook niet. En kunst, echte originele, nieuwe perspectieven biedende kunst, dat hebben we als land nou net zo ontzettend nodig. 

Stel je een hele grote puzzel voor en die puzzel dat zijn wij. Dan kun je als kunstenaar uit het midden van die puzzel een stukje pulken en dat stukje dan heel precies namaken en iedereen zal roepen ‘Wat knap! Dat stukje past!’ En het is ook knap, maar het wordt pas kunst wanneer je niet een stukje uit het midden pulkt, maar uit de kaarsrechte zijkant. En dat je daar dan een stukje voor in de plaats legt met een totaal andere vorm, met uitstulpsels aan alle kanten, waardoor er opeens van alles meer aan de puzzel, aan ons, valt vast te puzzelen. 

Precies dat doet een volledig op herkenbaarheid leunend boek niet, en precies dat doet vernieuwende, nieuwe perspectieven biedende kunst wel degelijk. Het maakt de puzzel breder, weidser, groter dan eerst. Nu hoor ik de CPNB, de organisatie die de Boekenweek organiseert en dus de Boekenweekgeschenkauteur kiest, al roepen: 'Wij zijn er helemaal niet voor de kunst! Wij zijn er om in die Boekenweek zoveel mogelijk mensen naar de boekhandel te lokken.' Los van het feit dat het geven van een publicitair opkontje aan een multimiljonair al enigszins discutabel is, is het niet waar dat de CPNB geen verantwoordelijkheid voor de kunsten draagt. Die draagt namelijk iedereen. Iedereen draagt de verantwoordelijkheid de wereld steeds breder, weidser, groter te maken, anders passen we er niet met zijn allen in. 

Voor kunst opkomen is niet elitair, het is broodnodig, maar als de CPNB al haar handen van die verantwoordelijkheid aftrekt, wie volgt er dan? De uitgevers? De kranten? De boekhandels? De minister die het nut van subsidie niet meer inziet, want er bestaan toch ook zat kunstenaars die zichzelf kunnen bedruipen, waarom dan al die rare shit? 

CPNB, jullie waren in de hele campagne rondom de BTW-verhoging op boeken haantje de voorste om te roepen dat literatuur, en kunst in het algemeen, zo essentieel is voor een gezonde maatschappij. Dan vind ik dat ik jullie ook aan mag spreken op jullie verantwoordelijkheid voor die maatschappij. Zorg dat die breder wordt. Zorg dat die veelkleuriger wordt. Zorg dat die raarder wordt en dat ze zich niet vastloopt in de saaie cirkeltjes waar ze al zoveel jaar in loopt. Kies niet voor herkenbaarheid, draai niet steeds die ABBA-plaat, maar wees zo dapper om ook een volstrekt onbekende banger op te zetten. Het land is zo al smal genoeg.