Bertolucci’s 'Il conformista' opnieuw te zien: film over fascisme blijft 'ultra relevant'

Laat zien wat fascisme met mensen doet

Il Conformista (1970) gaat over een man die zich 'door en door' conformeert aan het bewind van Mussolini. Maar volgens Roodnat is de film juist vandaag de dag, een halve eeuw na zijn verschijnen, "ultra relevant. Het laat heel helder zien wat fascisme met mensen doet." Hoofdpersoon Marcello Clerici is, beschrijft Roodnat, een "man die nooit wil opvallen. Hij wil onzichtbaar zijn als een grijze muis, die langs de plinten rent en al weg is voordat je hem echt kan zien. Want dan ben je namelijk veilig onder fascisme." Hij wordt volgens Roodnat een levende dode, niet meer dan een schim. 

Bijzonder relevant, ziet Roodnat, "juist nu met het opkomend fascisme. Kijk naar Amerika onder Donald Trump. De MAGA-beweging houdt ook in de gaten hoe iedereen zich gedraagt. De controle van sociale media op luchthavens, bijvoorbeeld." Je kan onder fascisme geen kant op, ziet Roodnat, "je bent niet meer vrij om te denken. En ook nu zie je al dat mensen zich gaan aanpassen en niet willen opvallen. Dat ze denken: 'als ik maar normaal doe, dan ben ik veilig.'" Eigenlijk zou iedereen Bertolucci’s Il Conformista ooit moeten kijken, vindt ze.  

De boterscène

Maar de grote Bertolucci is niet zonder controverse. De befaamde ‘boter-scène’ in zijn film Last Tango in Paris (1972) heeft wereldwijd stof doen opwaaien, vooral weer na een interview met Bertolucci in College Tour in 2013, dat in 2016 viral ging. In de 'boter-scène' wordt het personage van actrice Maria Schneider verkracht. Een pakje boter wordt gebruikt als glijmiddel. Bekend was al dat Maria Schneider contact met Bertolucci had verbroken "omdat ze hem haatte. Hij had niet verteld over de verkrachtingsscène, of over de boter."  

In College Tour vertelt hij dat hij "niet wilde dat Maria zou acteren", maar een authentieke reactie wilde hebben. "Ik wilde dat ze de woede en vernedering zou voelen, niet zou acteren" zegt hij erover. Hij heeft wel een schuldgevoel, vertelt hij, maar géén spijt. Binnen en buiten Hollywood vielen mensen hier enorm over.  

Kunst scheiden van de persoon

Ook Bertolucci-liefhebber Roodnat was geschokt: "ik vond het verschrikkelijk, en wist al van interviews met Maria Schneider dat het er allemaal afgrijselijk aan toe is gegaan. Maar na het interview in College Tour ging er bij mij er deur dicht. Toen was ik Bertolucci-af", vertelt ze. "Ik wilde niets meer van hem weten", vertelt ze, "maar heb toen toch nog Novecento gezien. En dat is wel weer een briljante film." Roodnat is niet van het cancelen. "Het is heel slecht. Echt kwaadaardig. Maar maakt het de film minder goed? Nee. En dat is het moeilijke", aldus Roodnat. Het lukt Roodnat zelf om kunst te scheiden van de persoon. "Ik weet niet wat we moeten doen, ik weet alleen wat ik doe: ik kan het scheiden." Want dat de films van Bertolucci meesterwerken zijn, daar kan je volgens Roodnat niet omheen.