Migratiedeal Italië en Albanië berust op 'juridische geitenpaadjes'

Italië heeft een migratiedeal met Albanië die, als we kijken naar internationale wet- en regelgeving, piept en kraakt. "Juridische geitenpaadjes", noemt journalist bij De Correspondent Maite Vermeulen dit. "Migranten die gered worden op zee, worden dan naar Albanië gebracht in plaats van naar Italië", vertelt ze. Dat mag niet: er mag geen Europese asielprocedure buiten de Europese Unie worden gestart. Albanië is geen lid van de EU en daarom mogen de migranten daar niet heen worden gestuurd.

Duty-free zone 

Daarnaast is er een Europese wet, het zogeheten connectiecriterium, dat stelt dat asielzoekers hun procedure niet mogen afwachten in een land waar ze geen band mee hebben. Italië omzeilt deze regels door te stellen dat de centra zich bevinden op Italiaans grondgebied - ook al liggen ze feitelijk in Albanië. "Het is een soort duty-free zone", zegt Vermeulen. Dat is ook de reden dat de Europese Unie deze constructie goedkeurt: de centra liggen buiten de EU en daarom zou Europese wet- en regelgeving er niet van toepassing zijn.

Italië stelt dus dat de centra onder Italiaanse grondgebied vallen, waardoor asiel er kan worden aangevraagd. Tegelijkertijd keurt de EU de centra goed omdat ze juist niet op Italiaans grondgebied zouden staan. De reden dat Albanië hiermee in zee gaat, is omdat ze toe willen treden tot de Europese Unie. Naast veel geld ontvangt het land dus steun van Italië. "Ze zitten nog in zo'n onderhandel fase, dus dan gaat het er vooral om dat Italië gaat lobbyen op diplomatiek niveau", legt Vermeulen uit. 

Dit alles leidt tot een bizarre realiteit waarin grijze gebieden tussen allerlei regels maximaal worden opgezocht. Het resultaat is dat er tot nu toe slechts 256 mensen zijn opgevangen in de centra in Albanië. "Elke keer als ze er een groep mensen heen brengen, fluiten de Italiaanse rechters ze terug", legt Vermeulen uit. 

Omstandigheden

De Italiaanse premier Giorgia Meloni is daar boos over. Het streven was om duizenden migranten per jaar naar de twee centra te sturen. Vooralsnog blijven de locaties dus relatief leeg, al maakt dat de omstandigheden niet beter. Weinig mensen hebben de centra van binnen gezien. Italië laat dat amper toe. "Er loopt in Italië nog steeds een rechtszaak over dat ons verzoek is afgewezen om die centra te bezoeken", zegt Vermeulen, die vanuit haar werk bij De Correspondent ook heeft geprobeerd een kijkje te nemen.

"Journalisten komen er niet in", vertelt Vermeulen. "Wie ze niet mogen weigeren zijn Europarlementariërs.(...) We hebben ook gesproken met Anna Strolenberg van Volt, die er inderdaad binnen geweest", vertelt ze. Zij heeft daar ook foto's gemaakt. "Alles is heel metaalachtig, kaal, klinisch. Er is geen groen, er zijn geen recreatiemogelijkheden. (...) Het is heel dystopisch." Vermeulen sprak daarnaast met iemand die zelf in een van de centra verbleef en dit beeld bevestigt. "De situatie van die mensen is echt heel schrijnend daar." 

Europese interesse

"Het is in feite een gevangenis", legt Vermeulen uit. De mensen worden er opgesloten en mogen er niet uit. "Er staan zeven meter hoge muren eromheen van beton en over de plekken waar de migranten opgesloten zitten ook nog een soort metalen kooi." Toch kijken verschillende Europese landen, waaronder Nederland, met grote interesse naar deze constructie. "Rome stuurt maandelijks naar Nederland, naar Buitenlandse Zaken over hoe die deal verloopt tussen Italië en Albanië. (...) Dat laat zien dat ons ministerie ontzettend geïnteresseerd is in dit soort deals. Er is ook een Nederlandse delegatie geweest die de centra heeft bezocht." 

Dit is overigens geen verrassing. Onze regering toont al langer openlijk interesse in Oeganda, waar een soortgelijke constructie wordt overwogen. "In september heeft ons ministerie ook een soort intentieverklaring ondertekend met Oeganda", vertelt Vermeulen. Er zijn dus echte concrete plannen om dit te realiseren. Nederland benadrukt wel om de mensenrechten hoog in het vaandel te hebben, maar deze Italiaanse constructie laat zien hoe rekbaar die belofte is. "Ik denk dat deze deal tussen Italië en Albanië heel goed laat zien dat dat in praktijk heel vaak toch op iets anders uitdraait." 

Het hele onderzoek van Maite Vermeulen en De Correspondent lees je hier.