Het echte migratieprobleem? Framing

De vluchtelingenstroom, massamigratie, een tsunami aan migranten, asielcrisis: er worden vaak grote, zware termen gebruikt als het gaat over migratie. Enerzijds door de politiek en anderzijds door media, die deze termen moeiteloos overnemen. Journalist Gizelle Mijnlieff deed samen met Sal Hagen onderzoek voor de Groene Amsterdammer naar de berichtgeving over migratie. De conclusie? Er wordt buitenproportioneel veel gepubliceerd over migratie én de woordkeuze geeft het een onterechte lading. 

Overmatige berichtgeving 

Mijnlieff en Hagen analyseerden voor hun onderzoek de berichtgeving van Telegraaf, NRC, Volkskrant, AD en NOS. Ook keken ze naar spreekbeurten in de Tweede Kamer. De uitkomsten waren treffend. "Er is aanzienlijk meer aandacht voor migratie, ook ten opzichte van andere maatschappelijke onderwerpen. In kranten worden migranten twee keer zo vaak benoemd als zorgpersoneel, artsen en verpleegkundigen bij elkaar en ook drie keer zo vaak als leraren en docenten", vertelt Mijnlieff. 

Logischerwijs leeft het onderwerp daardoor in de maatschappij: je ziet het constant voorbijkomen. "Door de media-aandacht en de politieke aandacht brengen we problemen in verband met migranten die niet met migratie te maken hebben. Zegt Hoogleraar migratie- en diversiteitsbeleid Peter Scholten. Hij schreef tevens het boek de migratie-obsessie. Hij vindt dat we te veel van de hedendaagse problemen wijten aan migratie. "Denk aan snelle culturele veranderingen van de samenleving, economische veranderingen, globalisering. Het meest tastbare voorbeeld is de huizencrisis", stelt hij. 

Watertaal

Dat we deze problemen toeschrijven aan migranten komt volgens Scholten mede door de dramatische metaforen die we oprakelen. Bijvoorbeeld doordat we spreken in 'watertaal'. Denk aan 'de migratiestroom' of 'een tsunami aan vluchtelingen'. "Daar hebben we in Nederland een zwak voor, want we zijn allemaal bang dat we overstroomd worden", zegt hij. 

Die woorden hebben invloed op de beeldvorming. "Het zorgt ervoor dat we een object creëren waar we bang voor kunnen zijn", stelt Scholten. Het wekt de indruk dat we ons moeten voorbereiden om niet overspoeld te worden. "Wat het vooral impliceert, is dat het om heel veel gaat en dat het een onvermijdelijk iets is", zegt Mijnlieff. 

Politiek

De media en de woordkeuze vormen dit frame, maar dat is niet het enige. Ook de politiek heeft hier een belangrijke rol in. "Het is geen toeval dat alle populisten mondiaal migratie als stokpaardje hebben. Het is een identitair vraagstuk wat veel emoties oproept", stelt Mijnlieff. Politici gebruiken het thema migratie maar al te graag om stemmen binnen te harken. Ondertussen hebben de media de taak om te berichten over de politiek. 

"Als politici iets over migratie zeggen, wordt het een onderwerp in de media. Dat betekent niet per se dat er in werkelijkheid qua aantallen iets is veranderd", legt Mijnlieff uit. Inmiddels is het een vicieuze cirkel. "Als het speelt in de maatschappij, gaan media er ook sneller over schrijven", zegt ze. En als de media erover schrijven, voedt dat weer het collectieve onderbuikgevoel van de bevolking - wat vervolgens weer wordt bevestigd door politici. 

Kritische media

Media moeten zich daarom bewust zijn van hun rol. "Politiek is theater", vindt Scholten. "Een gezonde democratie kan niet zonder kritische media", stelt hij. De media moeten zich dus kritisch opstellen en zorgvuldig kijken naar de hoeveelheid publicaties en de woordkeuze. Mijnlieff is optimistisch en ziet de afgelopen twee jaar daarin wel een verschuiving plaatsvinden: "Er is meer reflectief vermogen."