EU-correspondent Alexander Bakker ziet weinig actie rond Europese defensiesamenwerking: 'Nog niet één kogel opgeleverd'

Volgens Bakker is er binnen Europa nog altijd geen sprake van eenheid als het gaat om defensie en veiligheid. "Landen binnen de Europese Unie zitten niet op één lijn. Kijk naar het verschil tussen Spanje, Nederland, het Verenigd Koninkrijk en Polen, om er maar een paar te noemen. Desalniettemin ligt dat vraagstuk natuurlijk wel op tafel in tijden dat Europa op eigen benen moet gaan staan."

Hoewel er verschillende gezamenlijke programma’s zijn opgezet om militair materieel in te kopen en te ontwikkelen, ziet Bakker daar in de praktijk nog weinig resultaat van. "Ik heb nog niet gezien dat er ook maar één kogel is opgeleverd. Er zijn inderdaad wel heel veel dingen opgetuigd. Er zijn iets van zeven kopgroepen. Eén die zich buigt over gezamenlijke productie en inkoop van drones, de ander is bezig met langeafstandsraketten."

"Dan is er nog die enorme pot met geleend geld. Daar is maanden over gedaan om besluiten over te nemen: wie wat precies krijgt. Maar ook dat moet nog allemaal worden opgestart. Tot nu toe kijk ik vooral naar heel veel papierwerk, procedures, praatgroepjes, maar weinig actie."

Bakker benadrukt dat Europa wel wil versnellen, maar tegen praktische grenzen aanloopt. "Dat is ook wel iets wat je hoort aan de NAVO-zijde: het is fantastisch dat die Europese landen, op Spanje na, zoveel investeren in hun defensie. Maar je loopt op een gegeven moment wel tegen grenzen aan dat je het geld ook moet kunnen uitgeven. En daar heb je meer defensie-industrie voor nodig. Fabrieken moeten uitbreiden, er is meer innovatie nodig. En dat gaat allemaal echt niet snel genoeg."

De discussie over Europese veiligheid speelt zich af tegen de achtergrond van toenemende spanningen met Rusland en onzekerheid over de rol van de Verenigde Staten binnen de NAVO. Tegelijkertijd staat ook artikel 5 van het bondgenootschap onder druk. Dat artikel bepaalt dat een aanval op één lidstaat geldt als een aanval op allen.

Neutrale landen

Parallel daaraan kent de Europese Unie artikel 42.7, waarin lidstaten elkaar bijstand beloven bij een gewapende aanval. Bakker legt uit dat dit artikel minder strak is ingevuld dan het NAVO-verdrag. "In artikel 42.7 staat dat landen elkaar moeten helpen zodra één land te maken heeft met een gewapende aanval. Dat is iets anders dan artikel 5, waar men ervan uitgaat dat er ook militair moet worden ingegrepen. Dat staat niet expliciet in 42.7. Dat heeft te maken met hoe dat tot stand is gekomen in het Europees Verdrag. De EU heeft nog altijd landen met een neutrale status, zoals Oostenrijk en Ierland, die absoluut niet wilden dat er iets NAVO-achtigs in dat artikel zou komen."

Volgens Bakker is het gevolg dat onduidelijk blijft wat er precies gebeurt als het artikel wordt geactiveerd. "Landen weten dus ook niet precies wat ze moeten doen als het geactiveerd wordt. Dat is één keer gebeurd, in 2015 na de aanslagen in Parijs, toen Frankrijk het activeerde. Er is wat hulp geweest, maar niet noemenswaardig en al helemaal niet te vergelijken met artikel 5 van de NAVO na 9/11." Daarmee blijft de vraag hoe effectief de Europese samenwerking werkelijk is als het erop aankomt.