Hoe werkt een zorgmachtiging?

Iemand krijgt een zorgmachtiging als je een gevaar bent voor jezelf en/of anderen. Het kan dan gaan om bijvoorbeeld verwaarlozing of suïcidaliteit. Mangon: "Het gaat erom dat er ernstig nadeel is voor iemand dat voortkomt uit een psychiatrische stoornis. Dan moet de hulpverlener, de psychiater, daar hulp aan bieden al dan niet verplicht, als iemand zich daartoe verzet." Het is geen maatregel opgelegd door de rechter, de rechter toetst of de zorgmachtiging voldoet aan de eisen: "Want je neemt iemands autonomie over, dus het is niet een oplegging maar een toetsing door de rechter of de psychiater verplichte zorg mag toepassen." Iemand krijgt alleen een zorgmachtiging als er geen andere mogelijkheid is om het nadeel af te wenden. 

Efe Y.

Verdachte Efe Y. had in mei 2025 voor een jaar dwangzorg opgelegd gekregen, hij was beoordeeld als een gevaar voor zichzelf en de maatschappij. Hij wordt ervan verdacht op nieuwjaarsdag een dubbele moord gepleegd te hebben op twee tieners, op dat moment had hij eigenlijk nog onder behandeling moeten staan in een kliniek of met intensieve zorg thuis, schrijft het Parool. Intensieve zorg thuis valt onder de ambulante zorg, iets dat sinds een paar jaar vaker voorkomt. Toen is er gekozen voor ambulantisering.

Behandelrelatie

De verplichte zorg kan in velen vormen worden toegepast, van gedwongen opname tot controles of medicatie wel goed wordt ingenomen. Ieder vorm van verplichte zorg wordt getoetst. Toch is het lastig te controleren of iemand zich aan die zorg houdt. Het komt neer op de behandelrelatie tussen patiënt en psychiater. Mangon somt op: "Dus is iemand goed in contact? Is er verzet? Is er genoeg ziektebesef?" Vervolgens wordt er samen met een team, en het liefst ook met de patiënt, besloten wanneer je ingrijpt. Waar op het eerste gezicht kan lijken dat verplichte zorg, dwang, de behandelrelatie in de weg kan staan, heeft Mangon in zijn jaren als psychiater gemerkt dat het ook juist de relatie kan versterken. "In het begin kan het vaak spannend zijn, dan sta je tegenover elkaar. Maar als je begripvol blijft, duidelijk uitlegt wat jouw standpunt is maar ook oor hebt voor het standpunt van je patiënt, en dat je samen door die crisis komt, dan bouw je ook wel iets belangrijks op." Bij het gros van de mensen met een psychiatrische stoornis is geen zorgmachtiging nodig. Slechts een klein deel van de mensen met een ernstige psychiatrische aandoening krijgt verplichte zorg, vaak om zichzelf te beschermen, zegt Mangon.

Garanties

Hoe zijn gevallen als Efe Y. dan te voorkomen? "Garanties heb je niet voor wat er gebeurt in het brein," zegt Mangon. Hij vervolgt: "We doen ons best, we doen risicotaxaties, we leren de patiënt kennen, maar garantie dat een patiënt bijvoorbeeld nooit meer een psychose krijgt, dat is niet eerlijk naar de hulpverleners om te vragen." Hij benadrukt dat mensen in de zorg dichtbij staan en hun werk naar eer en geweten doen.