Waarom zie je bij zonsopgang al die mooie kleuren?

Zonlicht nemen we waar als wit licht maar het bevat alle kleuren van de regenboog en meer: oftewel het hele spectrum van zichtbare kleuren. In de dampkring wordt het zonlicht verstrooid door onder andere lucht- en watermoleculen en stofdeeltjes. Overdag verstrooien luchtmoleculen het blauwe licht zodat de lucht blauw lijkt. De zon staat dan hoog aan de hemel. Maar bij zonsopkomst en zonsondergang zien we hele andere kleuren aan de hemel staan: rood, geel en oranjetinten.

Als de zon opkomt, staat hij nog laag aan de horizon. Dat betekent dat de zonnestralen een schuinere en daardoor langere weg door de dampkring afleggen, dan wanneer de zon hoog aan de hemel staat. "Zo wordt er meer blauw uit het spectrum van lichtstralen verstrooid", legt Hattinga Verschure uit. Oftewel: het blauw is al wegvertstrooid voordat het ons oog. De kleuren die overblijven zijn: rood, geel en een beetje groen. Hoe dichter de zon aan de horizon staat, hoe intenser die kleuren zijn. 

Het blauwe uurtje

Maar, voordat we de spectaculaire oranje-rode kleuren in de lucht zien, kun je al tekening in de lucht zien en weet je dat de zonsopkomst nabij is. Het halfuur voor zonsopkomst noemen we dan ook wel 'het blauwe uurtje', wanneer het niet meer volledig donker is, en een koele gloed de hemel inkleurt. Vlak na de koele gloed, en voor het oranje spektakel, is er nog één kleur die de lucht tekent: purper. Dit is te zien op ongeveer 20 minuten voor de zon opkomt, wanneer een bepaalde laag in de atmosfeer wordt belicht, legt Hattinga Verschure uit. Dit wordt ook wel het ‘hemelpurper’ genoemd.

Saharazand in de atmosfeer

De ene dag lijken kleuren bij zonsopkomst intenser dan andere op andere dagen. Dat kan samenhangen met gebeurtenissen die ver van Nederland gebeuren. Denk aan een vulkaanuitbarsting of wanneer er over ‘Saharazand’ wordt gesproken dat onze kant op wordt gewaaid. Dat zand, is eigenlijk geen zand: dat zijn stofdeeltjes die zich voortbewegen, en dus ook licht breken in de atmosfeer en zo voor een atypische verstrooiing zorgen. Ook als er bijvoorbeeld een bosbrand is in Canada, "de rook is binnen een paar dagen hier", legt Hattinga Verschure uit, "en dan zie je vreemde slierten in de lucht."