'Lui' of 'nietsnut', negatieve stigma's raken mensen met een uitkering

Vellinga-Dings onderzocht het zelfbeeld van bijstandsgerechtigden. Ze ziet dat zij vaak te maken krijgen met stigma's; “Daarbij kun je denken aan de media, instanties en gemeentes. Maar dit negatieve beeld komt ook in de privésfeer vaak naar voren." En dat heeft een effect. "Mensen nemen dat negatieve beeld als het ware over,” vertelt Vellinga-Dings. Wie voortdurend te horen krijgt dat hij of zij niet wil werken of tekortschiet, kan dat uiteindelijk zelf gaan geloven. Dat kan volgens haar leiden tot een lager welbevinden, schaamte en sociale isolatie.

‘Ik zit niet voor mijn lol in de bijstand’

Dat herkent Anne-Marie, die vanwege een chronische ziekte en beperking in de bijstand zit. Zij krijgt naar eigen zeggen regelmatig opmerkingen dat mensen in de bijstand ‘niet willen werken’ of ‘lui’ zijn. Ook hoort ze dat het een ‘lekkere hangmat’ zou zijn waar ze 'geen recht op heeft' en dat bijstandsgerechtigden profiteurs zijn. Volgens Anne-Marie komt die negatieve beeldvorming niet alleen uit de samenleving. Ook de overheid speelt volgens haar een rol. "En dat vind ik nog wel het ergste. Ik ben chronisch ziek en heb een beperking. Ik zit niet voor niks in de bijstand. Ik zit niet voor mijn lol in de bijstand."

Vellinga-Dings hoorde veel van Anne-Maries ervaringen terug voor haar onderzoek. Bijstandsgerechtigden hebben volgens haar regelmatig negatieve ervaringen met de ondersteuning vanuit gemeenten. Het beleid wordt bovendien vaak geassocieerd met wantrouwen, verplichtingen en sancties. "Dat alleen al heeft een stigmatiserende werking."

Complexe situatie

Tegelijkertijd benadrukt Vellinga-Dings dat vooroordelen slechts één onderdeel is van een veel complexere situatie. “Bijstandsgerechtigden hebben relatief vaak te maken met gezondheidsproblemen, moeilijke sociale omstandigheden en andere redenen waarom betaald werk niet altijd haalbaar voor hen is,” zegt ze. 

Vellinga-Dings is niet bang dat een uitkering ‘aantrekkelijk’ wordt, en dat werkende mensen daarvan willen profiteren. “Je wordt snel weer begeleid om weer aan het werk te gaan. En daarnaast heb je niet zomaar recht op een bijstandsuitkering. Het is nog altijd aan veel voorwaarden verbonden, bijvoorbeeld rond inkomen, vermogen en het inkomen en vermogen van een eventuele partner.”

Géén nietsnut

“Mijn vader zat ook in de bijstand, en had ook last van het beeld dat je als ‘lui’ wordt gezien.” Dat maakte haar duidelijk hoe complex de werkelijkheid achter een bijstandsuitkering kan zijn. Mensen in de bijstand kan je daarnaast niet over een kamp scheren. "Ze zijn een verzameling mensen met uiteenlopende omstandigheden, mogelijkheden en problemen. Ze zijn geen nietsnut."