Grensoverschrijdend gedrag in de zorg: 'Ik zou spreken van een angstcultuur'

Het aantal geneeskundestudenten dat tijdens de opleiding te maken krijgt met ongewenst gedrag is in de afgelopen drie jaar nauwelijks afgenomen - in 2025 was dit 1 op de 9 studenten - ondanks de toenemende aandacht voor dit onderwerp. "Het is moeilijk te zeggen wat daar de verklaring voor is", zegt Aagje Trompert, voorzitter van De Geneeskundestudent. "Het onderzoek richtte zich op het in kaart brengen van dit probleem. We vonden het belangrijk om dit nog een keer te evalueren."

Verbale intimidatie

Een groot deel van de meldingen gaat over verbale intimidatie. Het gaat dan bijvoorbeeld over denigrerende namen, zoals 'kootje' in plaats van co-assistent, of over het benoemen van eigenschappen die niks te maken hebben met iemands kwaliteiten als arts. "Dat kan gaan over uiterlijke kenmerken, waaronder huidskleur, of iemands handelen", zegt Trompert.

Verder is de bereidheid om ongewenst gedrag te melden gedaald. Het zijn voornamelijk masterstudenten die aangeven dat ze te maken krijgen met dit soort gedrag. "Het kan twee redenen hebben dat ze geen melding durven te maken", aldus Trompert. "Mensen die dit ongewenste gedrag vertonen zijn vaak ook de beoordelaars van de student. Als je direct afhankelijk bent van iemand is het lastig om daar tegenin te gaan. De andere reden is dat ze als co-assistenten heel snel wisselen van afdeling. Als ze dan kort op een afdeling zitten slikken ze het meestal gewoon tot ze naar een andere afdeling gaan."

Angstcultuur

"Ik zou spreken van een angstcultuur", zegt huisarts Geneviève Koolhaas-Martis. "En het kan zeker zo zijn dat het onder het dak van een ziekenhuis verschilt per afdeling. Onderzoeken worden cyclisch herhaald en laten eigenlijk geen verbetering zien. Het gedragsprobleem is eigenlijk zoals dat in de maatschappij ook is." De focus in de zorg ligt vooral op het zorgen voor de patiënten, maar bij de zorg voor elkaar schiet het tekort. "In de tijd dat ik co-assistent was, circuleerde er in de wandelgangen op welke afdelingen je op je hoede moest zijn. Iedereen wist welke collega's altijd de fouten grappen maakten."

Seksueel overschrijdend gedrag

Aandacht besteden aan 'sociale veiligheid' gaat heel makkelijk. Maar als er dan gesproken wordt over seksueel overschrijdend gedrag, "is dat ineens heel lastig en spannend", zegt Koolhaas-Martis. "Er ligt een soort taboe op het benoemen van seksueel overschrijdend gedrag en elkaar daarop aanspreken. Mensen schamen zich er ook voor dat het hun collega’s zijn." HR vindt het ook lastig om mensen erop aan te spreken, omdat ze er niet voor opgeleid zijn. "Er is een soort handelingsverlegenheid."

De focus moet nu liggen op monitoring en bewustwording, volgens Trompert. De Geneeskundestudent doet ook een aanbeveling aan faculteiten om bystander trainingen te regelen voor geneeskundestudenten. "Dat is ook zeker iets wat in een ziekenhuis aan te raden is. Het is namelijk heel moeilijk om het voor jezelf op te nemen als je in een kwetsbare positie staat, en makkelijker om er iets van te zeggen als het bij een collega gebeurt."