Grammofoonmuseum ontdekt stokoude opname van het Wilhelmus

Het Nationaal Grammofoonmuseum in Nieuwleusen heeft een zeldzame wasrolopname ontdekt van het Wilhelmus uit 1905. "Dat is behoorlijk bijzonder", vertelt Martine de Bruin van het Meertens Instituut. Het volkslied werd gespeeld door de Koninklijke Militaire Kapel en is een van de oudste nog bestaande opnames van het volkslied.

"Een beroemde uitspraak over het Wilhelmus is dat het lied het bloed van soldaten gaande maakte", zegt de Bruin. "Hun hart ging sneller kloppen, het bloed ging sneller stromen als zij het Wilhelmus hoorden." Het lied werd toen sneller gespeeld, tegenwoordig is er een laagje 'romantiek' aan toegevoegd. In de 16e en 17e eeuw had het een ophitsender, vrolijker melodie, vertelt de Bruin. 

Doos op zolder

De opname van het Wilhelmus werd bij toeval gevonden in een collectie oude wasrollen. De uitvoering uit 1905 werd geleid door Nicolaas Arie Bouwman, de grootvader van televisiepresentatrice Mies Bouwman, schrijft RTV Oost.

De wasrol was al in het bezit van het museum en lag jaren in een doos op zolder. "De dozen zijn met de verhuizing in 2023 meegegaan. De rol lag waarschijnlijk al tientallen jaren bij ons opgeslagen, zonder dat we wisten dat die zo bijzonder was", zegt Klaas Kreule, vrijwilliger bij het museum.

Per toeval ontdekt

Vrijwilligers van het museum gaan maandelijks naar een verzorgingshuis in de regio om bewoners te vertellen over de geschiedenis van de grammofoon. Daarbij wordt muziek gedraaid en met de oudere bewoners gezongen. "Een van de vrijwilligers heeft in de doos op zolder gekeken en de wasrolopname van het Wilhelmus gepakt. Die hebben we toen in meerdere verzorgingshuizen afgespeeld", zegt Kreule.

Rinus Blijleven, expert op het gebied van historische geluidsdragers, had vorig jaar in het museum een expositie in het kader van de 80-jarige bevrijding van Nederland. "Ik werd rondgeleid door het museum en op een gegeven moment lieten ze een rolletje horen op een fonograaf. Toen schrok ik en ging mijn hart er sneller van slaan", zegt Blijleven.

"Nederlandse fonograafrolletje's zijn sowieso al bijzonder, en zeker van de Koninklijke Militaire Kapel. Het is een zeldzame opname die ik nog nooit had gehoord. Het is echt heel bijzonder dat het bewaard is gebleven."

Tuba

De gevonden wasrol heeft een opvallend detail: het eerste couplet wordt gespeeld als tubasolo. Experts noemen de vondst uitzonderlijk. Eerdere wasrolopnames van het Wilhelmus zijn allemaal verloren gegaan. Bovendien was het Wilhelmus in 1905 nog geen officieel volkslied, dat gebeurde pas in 1932.

Het museum heeft de opname gedigitaliseerd en een tijdelijke tentoonstelling ingericht. Vrijdag wordt de wasrol eenmalig afgespeeld. Dat is meteen de laatste keer want bij elk gebruik raakt de wasrolopname een beetje meer beschadigd.