Waarom frictie tussen culturen vaak niets te maken heeft met religie of ideologie

Van verkeersborden en bouwstijl tot aan de kleding van mensen: je merkt het direct als je in een ander land bent. Marc Slors is hoogleraar cognitiefilosofie en hij komt er steeds meer achter dat de vormgeving van een cultuur heel bepalend is voor de mate waarin mensen zich ergens thuis voelen.

In Spraakmakers laat hij een collage zien van vier verschillende straatbeelden: uit Taiwan, Zuid-Afrika, de Filipijnen en een Nederlandse villawijk. Veel mensen die in Nederland zijn opgegroeid, zullen bijna een lichamelijke respons hebben op het herkenbare Nederlandse straatbeeld. "Je herkent iets, en dat geeft je lichamelijke rust. Je snapt wat er gebeurt", zegt Slors.

Evolutionair succes

Onze voorliefde voor vorm en design is volgens Slors ook onderdeel van ons evolutionaire succes als mensheid. Uniformen, architectuur, maar ook taal en het kunnen onderscheiden van klanken maken volgens hem dat mensen cognitief in staat zijn om zeer complex georganiseerde samenlevingen te vormen. "Dat kunnen we eigenlijk alleen maar door de vormgeving."

Het niet (her)kennen van elkaars vormgeving kan volgens Slors ook een belangrijke oorzaak zijn van frictie tussen verschillende culturen. Als voorbeeld noemt hij een referendum dat vijftien jaar geleden in Zwitserland werd gehouden. Dat ging over de vraag of er minaretten gebouwd mochten worden naast een moskee. "In die tijd waren er vier minaretten in heel Zwitserland, dus waar gaat het over? Het gaat puur om vormgeving."

Herkenning

Slors noemt ook een protestbeweging in het Verenigd Koninkrijk die zich verzette tegen de veranderende aanblik van winkelstraten door immigratie en winkels van immigranten. Volgens hem werd dit protest aanvankelijk gebracht als kritiek op de kwaliteit van de winkels, maar draaide het uiteindelijk vooral om herkenning.

Mensen zagen door andere gevels, teksten en symbolen niet meer wat er in de winkels werd verkocht. Daardoor ontstaat volgens Slors het gevoel: "Ik herken mijn straat niet meer" en "Ik voel me hier niet meer thuis."

Discussie te ideologisch 

In een tijd waarin we met veel verschillende culturen samenleven, zou het volgens Slors veel vaker over dit soort vormgeving moeten gaan. De frictie die tussen culturen kan ontstaan, is volgens hem minder vaak religieus of ideologisch van aard en draait veel vaker, onbewust, om herkenning. "Het zit blijkbaar zo bij ons ingebakken als mens, dat we het prettig vinden om dingen in onze omgeving te herkennen."

Te vaak wordt deze discussie volgens hem door politici ideologisch gevoerd, terwijl het eigenlijk gaat om herkenning en vormgeving.

"Er is minder oppositie, bijvoorbeeld tegen moskeeën, als die er meer uitzien als een soort jarenzeventigschool dan wanneer ze een hele exorbitante Arabische vormgeving hebben. Je kunt er bij het inrichten van de openbare ruimte rekening mee houden dat mensen gevoelig zijn voor vormgeving."