Vrouwen in de politiek: 'wonderdieren'?

Een krantenbericht over de eerste vrouwen in de gemeenteraad van Bussum noemde hen 'ware wonderdieren'. Aan de ene kant laat het de verwondering zien over vrouwen in de politiek, en bevat het een element van bewondering. "Aan de andere kant is de vergelijking van vrouwen met dieren natuurlijk een nare manier van vergelijken", benoemt van der Steen. In ieder geval drukt het de absolute vreemdheid uit over het feit dat vrouwen voor het eerst volksvertegenwoordiger konden worden.

Wat voor vrouwen gingen de politiek in?

Die kun je in twee groepen onderverdelen, legt Van der Steen uit. De eerste bestond uit vrouwen die uit de vrouwenkiesrechtbeweging voortkwamen. Zij zetten zich al decennia in om regels en wetten te veranderen zodat vrouwen ook mochten stemmen. "De andere groep waren vooral sociaaldemocratische vrouwen die zich sterk richtten op het verbeteren van de vaak ellendige leefomstandigheden van de armste mensen in de bevolking."

Handelingsonbekwaam

In die tijd, begin twintigste eeuw, waren gehuwde vrouwen volgens de wet handelingsonbekwaam en hadden zij de positie van een onmondige of een kind, legt Van der Steen uit. Ze mochten wel de dagelijkse levensbehoeften aanschaffen zoals brood, melk en aardappelen, maar een eigen kunstgebit? Daar zijn heuse processen over gevoerd.

Eenmaal volksvertegenwoordiger hadden zij zeggenschap over de lokale gemeenschap, en ook over het landsbelang. Er is zelfs een vrouwelijk Tweede Kamerlid geweest die een van de cruciale tegenstemmen heeft gegeven zodat de vlootwet is verworpen. Deze was bedoeld om de marine in voormalig Nederlands-Indië te versterken. Dit Kamerlid was getrouwd, en formeel handelingsonbekwaam, maar toch kon zij een beslissing nemen die zelfs leidde tot een kabinetscrisis.

Uitzondering

Voor koningin Wilhelmina werden speciale regels ontworpen toen zij ging trouwen. Het staatshoofd zou handelingsonbekwaam worden door te gaan trouwen, wat een vreemde situatie zou opleveren. Ondanks deze uitzondering is de discussie in bredere zin niet gevoerd destijds.

Vroeger en nu

Een groot verschil met vroeger is dat vrouwen niet meer hoeven te bewijzen dat ze goed volksvertegenwoordiger kunnen zijn. Toch kregen vrouwen vroeger, net als vandaag, allerlei dingen naar hun hoofd geslingerd. De eerste vrouw in de Eerste Kamer werd voor rode kakelkip uitgemaakt en kreeg geen hand van haar collega's. "Er was zelfs een volksvertegenwoordiger die campagne ging voeren voor de gemeenteraadsverkiezingen en 's avonds haar mantel aan de regenpomp moest schoonmaken. Ze was letterlijk met modder bekogeld."

De eerste sociaaldemocratische wethouder in Gasselten had geconstateerd dat vrouwen niet veilig waren op 'zedelijkheidsgebied'. Toen ze daarover schreef werd ze aangeklaagd wegens smaad, waarop zij zelfs de gevangenis in moest. In de gemeenteraad is er daarna niet meer over gesproken. 

Al met al kun je stellen dat er honderden vrouwen waren met politieke ambitie. "Het idee dat destijds maar een enkele vrouw zich interesseerde voor de politiek, kan de prullenbak in", aldus Margit van der Steen.