Geen politici meer, maar gelote burgers: kan dat werken?

Landemore pleit voor een radicale uitbreiding van de burgermacht. Dat wil ze bereiken via burgerberaden. Bij zo'n beraad wordt een groep mensen via loting uitgenodigd om mee te praten over een specifiek onderwerp. Ze gaan in gesprek met experts en proberen samen tot concrete plannen te komen. "Het zijn heel vaak mensen die je anders niet bereikt", legt directeur van Bureau Burgerberaad Eva Rovers uit. "Ze voeren dialoog, geen debat. Ze proberen elkaar dus niet te overtuigen maar te begrijpen." 

Diversiteit

Doordat de selectie plaatsvindt via loting, ontstaat een gevarieerde samenstelling van deelnemers. Die diversiteit ontbreekt nu vaak in het parlement. "We hebben een politiek systeem met verkiezingen. Daardoor zijn het alleen mensen met voldoende tijd, netwerk en vaak een universitaire opleiding in de politiek terechtkomen", legt Rovers uit. "Het is geen goede afspiegeling van de samenleving." 

En dat is problematisch, legt politicoloog Tom van der Meer uit. "Het leidt er toe dat mensen in het parlement besluiten nemen die meer in overeenstemming zijn met wat hoogopgeleide, welgestelde deel van de bevolking wil. (...) Mensen met een laag inkomen, mensen met een praktische opleiding staan vaker buiten spel. Niet alleen in de vertegenwoordiging maar ook in het beleid." Het doel van zo'n burgerberaad is om die blinde vlekken te voorkomen. Doordat verschillende groepen en achtergronden worden vertegenwoordigd, worden belangen minder snel over het hoofd gezien. 

Kanttekening

Van der Meer en Rovers zijn dan ook beiden voorstander van burgerberaden. Ze leveren waardevolle input op van mensen die normaal niet worden bereikt. Een volledige vervanging van het parlement, zoals Landemore voorstelt, ziet Van der Meer echter niet snel gebeuren. "Als aanvulling op het parlement zijn burgerberaden nuttig. Burgers kunnen dit, dat wordt te vaak onderschat. (...) Maar als vervanging zijn er enorm grote uitdagingen en zal het niet werken. Ten eerste is dit idee gebaseerd op afspiegeling. Maar dat werkt pas bij hele grote aantallen", stelt hij. Om een representatieve groep mensen te verzamelen, moet je honderdeden of zelfs duizenden mensen over een onderwerp laten praten. 

Daarnaast wijst hij erop dat uiteindelijk maar weinig mensen daadwerkelijk deelnemen aan een burgerberaad. Het idee dat iedereen participeert in de politiek komt daarmee onder druk te staan. "Burgerberaden werken echt goed voor het vertrouwen onder de deelnemers", zegt hij. Maar voor mensen die niet meedoen, blijft de politiek een ver-van-hun-bedshow. 

Het gevoel van invloed op het landsbestuur wekt juist dat vertrouwen. Daarbij is het uitbrengen van een stem tijdens de verkiezingen ook al zo'n vorm van invloed. Wachten tot je misschien geloot wordt, kan ook averechts werken - zeker als die kans heel klein is. Rovers is iets optimistischer en benadrukt het al vertrouwen kan wekken als mensen iemand kennen die heeft deelgenomen aan een burgerberaad. Daarnaast kan een beraad op allerlei niveaus plaatsvinden: van lokaal tot Europees. 

Politieke stelsel

Toch zijn ze het er beiden over eens: burgerberaden moeten een grotere rol hebben in ons politieke stelsel. De huidige politiek kent te weinig diversiteit, en daarvan profiteren vooral de welgestelden. Ook is het gezond om kritisch te blijven op de democratie. "Verkiezingen zijn inherent imperfect", zegt Van der Meer. Maar een complete vervanging van het parlement zal het nooit kunnen zijn. Dat bestaat overigens ook nergens - en is ook niet iets waar we naar moeten streven.