Spoorsabotage, brandjes en een Troonrede van een minderheidskabinet: een onrustige Prinsjesdag

De aanloop naar deze dag kan al onrustig, zo niet chaotisch, worden genoemd met het getouwtrek om de begroting. Het minderheidskabinet moet met oppositiepartijen meerderheden vinden voor die begroting, maar bleek intern ook verdeeld, vooral over de vermogensrendementsheffing (box 3) en de sociale zekerheid. Op de valreep kwam het kabinet met een begroting. Veel daarvan lekte al uit. Waar het kabinet over "handreikingen" aan de oppositie sprak, lieten veel van die partijen vrijwel direct weten het niet genoeg te vinden. Prinsjesdag dit jaar is "een verschil van dag en nacht" met vorig jaar, zegt Geerts.

Uitgelekte stukken

Bijna traditiegetrouw lekten een aantal onderdelen van de begroting al uit voor de Miljoenennota aan de Tweede Kamer was aangeboden. Zo waren bijvoorbeeld de koopkrachtcijfers al bekend. Maar daar zijn minieme verschuivingen in te zien, zegt politiek verslaggever Lars Geerts: "Als je het gaat afronden, blijft het statistisch gelijk." Voor alle huishoudens gemiddeld komt er een koopkrachtvermindering van 0,1 procent. Voor ABN Amro-econoom Aggie van Huisseling zijn deze cijfers erg interessant: "Het kabinet had in de voorjaarsnota bekend gemaakt dat ze de vrijheidsbijdrage gingen installeren. Maar dat deden ze in een wereld waar de inflatie naar beneden ging en sinds die tijd is de oorlog in het Midden-Oosten uitgebroken en zijn de energieprijzen opgelopen. Dat vertaalt zich door in andere producten en diensten, dus zal de koopkracht dalen. En daar zie je nu terugdraaiingen. Het beweegt wel de aandacht weg van meer structurele uitdagingen waar we voor staan." Bijzonder hoogleraar electorale politiek en politicoloog, Henk van der Kolk, is het eens met Van Huisseling: "De discussie over de lange termijn is ondergeschikt gemaakt aan het repareren van een dreigend koopkrachtverlies, dat is zorgwekkend."

Andere uitgelekte stukken gingen onder meer over de deels geschrapte bezuinigingen op sociale zekerheid, uitstel op de verhoging van het eigen risico in de zorg en de voortzetting van de tijdelijke verlaging van de accijns op diesel en benzine.

Troonrede

De belofte van premier Jetten, dat de Troonrede meer een verhaal wordt dan een opsomming van beleidsvoornemens, is deels uitgekomen. "Dat is wellicht ook uit praktische overwegingen, want het beleidsvoornemen dat in die Troonrede wordt gestopt, kan van de koning een dag later een leugenaar maken. De Kamer kan zomaar beslissen bij meerderheid dat het anders gaat lopen." De Troonrede was een verhaal voor iedereen, waarin het belang van samenwerken werd benadrukt. Koning Willem-Alexander noemde de democratie "geen platte rekensom, maar een mentaliteit die moet leven in ieder van ons." Democratie vraagt continu bescherming en onderhoud. Dat was de boodschap van het minderheidskabinet van Jetten in de Troonrede.

De koning sprak verder uitgebreid over de woningcrisis, stikstofproblematiek en de opvang van vluchtelingen en migratie. Op deze en andere onderwerpen wil het kabinet stilstand doorbreken, zei hij. Verder ging hij onder meer in op onderwerpen als sociale zekerheden, oorlogen in de wereld, defensie en de Nederlandse welvaartsstaat.

Miljoenennota

"Deze begroting is niet in beton gegoten", zei minister Heinen van Financiën toen hij zijn koffertje met de miljoenennota aanbood in de Tweede Kamer. Hij vindt dat er samengewerkt moet worden. "Economische groei moet een landelijke opdracht worden." Geerts: "De Miljoenennota die vandaag op Prinsjesdag werd gepresenteerd door het kabinet is dit keer een startpunt van onderhandeling, in plaats van het eind."

Onrustig

Vanochtend vroeg werden sabotageacties langs het spoor ontdekt. Vanaf half zes in de ochtend werden op verschillende plekken buizen gevonden op het spoor. Op de route van de Glazen Koets, op de Lange Voorhout, is de straat beklad met rode verf door Extinction Rebbelion. Zij willen aandacht voor het menselijk leed waar de Nederlandse Staat volgens hen verantwoordelijk voor is. Later op de dag werden langs verschillende wegen hooibalen in brand gestoken. De activistische boerenorganisatie Farmers Defence Force had al aangekondigd dat rond 12.00 uur acties zouden plaatsvinden. 

Er zijn aanwijzingen dat boerenactivisten achter de sabotage op het spoor zitten. Dat blijkt uit gesprekken die de NOS vandaag heeft gevoerd met boeren en boerenorganisaties in het land. Bronnen in agrarische kringen bevestigen dat de afgelopen dagen in online groepen is gesproken over vergaande acties op Prinsjesdag. Volgens premier Jetten hoort het bij Prinsjesdag dat mensen die het niet eens zijn met het kabinet van zich laten horen, "maar wat we vandaag hebben gezien, dat gaat alle perken te buiten", zegt hij. "De hooibalen in brand leiden langs de wegen tot onveilige situaties en daar is goed op gereageerd door de diensten." De premier noemt de sabotage bij de treinen "heel heftig".

Hoe nu politiek verder na Prinsjesdag?

Bij de Algemene Politieke Beschouwingen, morgen en donderdag, zal duidelijk worden of het sluiten van brede akkoorden daadwerkelijk lukt. Het minderheidskabinet moet steun vinden bij oppositiepartijen. Van der Kolk noemt de periode na Prinsjesdag heel speciaal: "We weten niet wat er hierna gaat gebeuren. Het is heel anders dan wat we in de afgelopen jaren hebben gezien." Minister Heinen van Financiën is tussen 8.30-9.00 te gast in het NOS Radio 1 Journaal.