Geweld tegen hulpverlening: 'Er is normloosheid in onze samenleving'

Het was het laatste jaar dat er vuurwerk mocht worden afgestoken. Daar heeft menig Nederlander rijkelijk gebruik van gemaakt: er werd voor een recordbedrag vuurwerk de lucht in geschoten. Zoals elk jaar leidde dit tot ernstige incidenten, ongelukken en branden. Zo vloog de Vondelkerk in Amsterdam in brand, al is er inmiddels het vertrouwen dat deze weer hersteld kan worden. Het aantal meldingen bij de hulpdiensten zorgde ervoor dat er vlak na twaalven een NL-alert werd verstuurd. De oproep luidde: bel alleen 112 bij levensbedreigende situaties want de lijnen lopen over. Meer dan 1200 mensen raakten gewond. 

Normloosheid

De jaarwisseling zorgde niet alleen voor een hoge werkdruk bij de hulpdiensten, het bracht hen ook in gevaar. Er waren 16% meer meldingen van geweld tegen hulpverleners dan vorig jaar. De politiek reageerde vol afschuw en schok en kwam gisteren bij elkaar om te debatteren over extra maatregelen én over de hufterigheid. Al stelt politiek redacteur Sandrine Thelosen dat het vooral over het eerste is gegaan. Bijzonder Hoogleraar Polarisatie en Veerkracht aan de Vrije Universiteit Amsterdam Hans Boutellier benadrukt dat die hufterigheid - of normloosheid zoals hij dat noemt - echt ten grondslag ligt aan dit gedrag. 

Systeemhaat

"Die norm bepalen we uiteindelijk met z'n allen, en die kan ook verschuiven", stelt Boutellier. Maar als er veel onvrede is óf als de norm vaag wordt, gaan mensen hun eigen norm stellen. En dan kan die dus collectief verschuiven. Volgens Boutellier werd dat duidelijk tijdens de jaarwisseling - maar ook op andere momenten is het pijnlijk zichtbaar. Hij stelt dat we te maken hebben met systeemhaat. Er is per definitie onvrede richting instituties. Dat uit zich tijdens oud & nieuw, maar ook bijvoorbeeld tijdens protesten. 

Gisteren kwam de Tweede Kamer dus bij elkaar om te debatteren over maatregelen. Allerlei sancties passeerden de revue. Er werd gesproken over zwaardere straffen, het inzetten van rubberen kogels of het afschaffen van de taakstraf. "Ik ben er best wel voor om echt heel sterk stevig de norm te stellen, maar dat is niet zozeer om nou de politie harder in te zetten", vindt Boutellier. "Het is een veel diepgaander probleem, waarbij je echt die samenleving op een of andere manier aan zet moet zien te krijgen."

Hergroeperen

Hij is voor het vuurwerkverbod. Dat stelt volgens hem een duidelijke norm. Ook is hij voorstander van verplichte educatie na geweld tegen hulpverleners. Dat zou volgens hem wel helpen om de norm te laten doordringen bij mensen, wat volgens hem dus funest is om uiteindelijk verandering te realiseren. Maar hebben we eigenlijk de veerkracht om dat als samenleving voor elkaar te krijgen? "We zitten best wel in een in een hele rare, moeilijke fase", zegt hij. 

Volgens Boutellier denken we te veel in onze eigen bubbel. "We zijn ons heel erg gaan het hergroeperen", noemt hij het. "We creëren best wel vijandige bubbels. (...) We hoeven elkaar niet altijd even lief en leuk en te vinden, maar we moeten wel snappen dat we belang hebben bij elkaar - en ook die verschillende groepen en die verschillende bubbels." Dat is iets om bewust van te zijn om die normverandering te realiseren.