De (on)zichtbaarheid van Jetten: wat is de rol van de premier?

Bij onrust in de wereld zoeken we naar sturing. En logischerwijs zijn de ogen dan gericht op degene met ogenschijnlijk de meeste macht: de premier van ons land. Er kwam dan ook veel kritiek afgelopen week toen het akelig lang stil bleef. Er werden immers Nederlanders gearresteerd op internationale wateren en de azc-demonstraties liepen wederom uit de hand. Maar waar was Rob Jetten? Historicus Johan van Merriënboer weet alles van de rol van een premier. Volgens hem is de kritiek niet volledig terecht. "Het instituut wat besluiten neemt in Nederland is de ministerraad", legt hij uit. "Jetten moet dus wachten op een standpunt van de ministerraad."

Verantwoordelijkheid voor de ministers 

Rob Jetten praat immers niet meer vanuit D66. "Hij is nu premier voor iedereen." Dat betekent dat hij moet praten vanuit het belang van alle Nederlanders én het hele kabinet. Dat is een fundamenteel verschil ten opzichte van zijn tijd als politicus of minister. Meer dan ooit moet hij een helder verhaal vertellen waarbij hij iedereen tevreden houdt. Daarbij moet hij ook vertrouwen uitstralen naar het kabinet. "Als je te ver boven het uitsteekt, gaat je kop eraf. Dus je moet het subtiel aanpakken en ook je tegenstanders wat gunnen." In dit geval liet Jetten dus vooral de ministers aan het woord. "Als je slim bent, delegeer je als premier." 

"In Nederland zijn ministers in hoge mate autonoom op hun beleidsterrein", vertelt Van Merriënboer. "Dat gaat meestal heel goed, want dat zijn specialisten. Als de minister-president ziet dat het goed gaat, en adviseurs bevestigen dat, kan je zo'n minister vrij baan laten." En zo blijft die minister-president dan ook een verbindende factor die zijn eigen mening voor zich houdt. Iets wat juist in deze fase - waarin Jetten toch nog wat te bewijzen heeft - ook wel nodig is. "Hij heeft nu nog een uitgesproken D66 nestgeur om zich heen", vertelt hij. 

Wittebroodsweken

"Plus dit zijn dossiers waarop zeer gepolariseerd wordt. Dus als je een bepaald standpunt inneemt, dan wordt er meteen heel hoog van de toren geblazen door tegenstanders die een ander standpunt innemen. Dus daar zal hij heel voorzichtig mee zijn", zegt Van Merriënboer. Bij de meest recente ontwikkelingen vindt Van Merriënboer ook dat we meer naar ministers moeten kijken en minder naar Rob Jetten. "Bij echte crisissituaties staat hij natuurlijk vooraan", denk aan de coronacrisis of de MH17. Maar dat Rob Jetten afgelopen week lang stil bleef, is de juiste tactiek volgens de historicus. "Hij zit nog min of meer in de wittebroodsweken. Hij heeft nog een reputatie op te bouwen."