Dick Berlijn hekelt woorden Gijs Tuinman over jailbreaken F35's: 'Een hele vreemde uitspraak'

Tuinman zei zaterdag in de BNR-podcast Boekestijn & De Wijk dat Nederland F35's kan jailbreaken, "wat ik eigenlijk niet mag zeggen". De bewindsman reageerde hiermee op zorgen over wat er gebeurt met wapensystemen die draaien op Amerikaanse software als de VS zich als bondgenoot zou terugtrekken.

De F35's, waarvan Nederland er volgens Tuinman op termijn meer gaat aanschaffen, draaien volledig op Amerikaanse software. Zonder de VS zouden software-updates niet mogelijk zijn. "Wil je ondanks alles toch upgraden, dan ga ik iets zeggen wat ik nooit zou mogen zeggen, maar ik doe het toch: je kunt een F-35 net als een iPhone gewoon jailbreaken", aldus Tuinman. Jailbreaken betekent het verwijderen van softwarebeperkingen die fabrikanten opleggen.

Volgens oud-F16-vlieger Berlijn klopt het dat de F35's van de Luchtmacht afhankelijk zijn van Amerikaanse software. "Het vliegtuig is afhankelijk van die updates en de software moet modern blijven. Het is heel belangrijk dat we die updates blijven ontvangen", zegt hij in het WNL-radioprogramma.

'Zeer bijzondere uitspraak'

Maar jailbreaken is volgens Berlijn geen optie. "Als je gaat sleutelen aan de software – als je het al zou kunnen, maar goed: hij weet iets wat ik kennelijk niet weet – dan maak je een hele belangrijke inbreuk op de integriteit van het vliegtuig. Stel dat jij de code zou kraken en zelf software installeert, dan zit je meteen niet meer op dezelfde lijn met allerlei andere systemen."

Daarmee ga je "een zeer gevaarlijke weg op, waardoor het mogelijk is dat je opeens allerlei andere functies van het vliegtuig ook niet meer kan bedienen", zegt de oud-militair. "Ik vond het een zeer bijzondere uitspraak", aldus Berlijn over de woorden van Tuinman. "Ik zou hem zelf nooit voor mijn rekening nemen."

Op de vraag of de opmerking van Tuinman niet gepast is, zegt Berlijn: "Dat laat ik graag aan de collega-politici van de heer Tuinman over." Als hij nog Commandant der Strijdkrachten was geweest, had hij Tuinman wel op zijn woorden aangesproken en hem verteld dat hij het niet had moeten zeggen. "Ja, dat had ik gezegd."

Niet alleen omdat sleutelen aan de software gevaarlijk is. "Welk effect bereik je met zo'n opmerking? Je maakt de Amerikanen achterdochtig en boos, misschien op een moment dat het nog helemaal niet hoeft", zegt Berlijn. "En ik zou het dus niet een verstandige opmerking vinden omdat je niet weet – als je het al zou kunnen en willen – wat voor andere schade je ermee aanricht en de inzet van het vliegtuig verder beperkt."

Hoewel jailbreaken volgens Berlijn de luchtwaardigheid van een F35 niet direct aantast, kan het wel de operationele mogelijkheden beperken. "Je zou daardoor misschien niet meer in staat zijn om bijvoorbeeld raketten af te vuren. Als je gaat sleutelen aan de software weet je niet wat voor effecten dat heeft op allerlei andere elementen van het vliegtuig. Het is zeer onverstandig."

Voorbeeld Spanje

Berlijn wijst op Spanje, dat in het verleden afhankelijk wilde zijn van Amerikaanse software en daarom eigen besturingssystemen ontwikkelde voor de F18, ook van Amerikaanse makelij. "Ze wilden het van eigen software voorzien. Ze hebben toen een enorme effort moeten doen om hun eigen softwarefabriek te bouwen voor die F18."

"Dat betekent dat ze volledig geïsoleerd waren van Amerikaanse updates aan het vliegtuig. Als je dan een ander wapensysteem van de Amerikanen aan het vliegtuig wil hangen, blijkt opeens de software niet meer toereikend te zijn. Het is een hele onverstandige gang van zaken."

Volgens Berlijn is Europa momenteel nog niet in staat om de eigen veiligheid volledig te waarborgen. "Onze luchtverdediging kent ernstige tekorten. Als wij verder gaan zonder de Amerikanen, missen wij veel strategische capaciteiten. We zijn alleen klaar voor een zeer beperkt conflict."