Nederland is de spil in de wereldwijde handel van designerdrugs

"Nederland is een heel belangrijk importland voor deze middelen, en ook een belangrijk productieland", vertelt Nikki Brands, onderzoeker bij Follow the Money. "Nederland is sinds de jaren tachtig en negentig eigenlijk al een hele grote speler op het gebied van de productie van synthetische drugs", legt ze uit. "Daardoor is hier wel heel veel kennis, netwerken en infrastructuur ontstaan. Wat je nu ziet is dat die bestaande netwerken en die expertise zich deels hebben verplaatst naar de markt voor designerdrugs." 

Het onderzoek 

Uit onderzoek van Follow the Money blijkt bijvoorbeeld dat er ontzettend veel vanuit India wordt geïmporteerd. "Ik had een aantal maanden geleden een verhaal gemaakt over designerdrugs en naar aanleiding daarvan kreeg ik veel tips wat de belangrijkste spelers zijn in Nederland. Toen ben ik die bedrijven gaan opzoeken in een soort internationale database en toen zag ik dat je exportgegevens uit India kon downloaden", vertelt Brands. Zo ontdekte ze dat veel kant en klare drugs wordt gekocht door Nederlandse bedrijven. "We konden bestellingen vinden van dertig Nederlandse importeurs voor tientallen miljoenen euro's." Het gaat om een straatwaarde van zo'n twee miljard. 

De data is afkomstig uit de periode tussen 2019 en 2025. Toen waren de regels in Nederland nog iets anders. "Eerder werkte de verboden middelen lijst zo dat de stof erop moest komen te staan", legt Corine Bethlehem, toxicoloog en ziekenhuisapotheker bij het Erasmus MC uit. Door een drug nét iets aan te passen, werd het ineens wel legaal. Dat zagen we bijvoorbeeld gebeuren bij de populaire drug 3MMC. Toen deze op de opiumlijst terecht kwam, werden ineens de nog legale 2MMC en 4MMC heel populair. 

Gevaren 

Volgens Bethlehem ging en gaat dat vaak mis. "Wat lijkt als een kleine verandering, kan soms heel anders werken", vertelt ze. Bovendien zijn dergelijke drugs vaak helemaal niet zuiver. "Je denkt misschien dat je weet welk risico je neemt, maar eigenlijk heb je geen flauw idee." Tegelijkertijd benadrukt ze dat er heel weinig bekend is over de gezondheidsrisico's en overlijdens door drugs. Vaak worden mensen in het ziekenhuis niet getest en wordt die data dus ook niet opgeslagen. De laatste tijd wordt dit beter bijgehouden. Die uitkomsten liegen er niet om: het aantal vergiftigingen stijgt en justitie onderzoekt inmiddels tientallen sterfgevallen

Hoewel de opiumlijst sinds vorig jaar juli anders is ingericht, wordt er nog steeds flink gesnoven en geslikt. "Ik hoor ouders zeggen: ik gun mijn kind ook dat ze kunnen experimenteren", zegt Bethlehem. "Als ik kijk wat er in mijn tijd op de markt was, was dat overzichtelijk. Nu weet je gewoon niet wat je neemt. (...) En wat me heel erg zorgen baart, is dat men daar ook niet echt moeite mee lijkt te hebben." De wet die vorig jaar in ging, maakt het in ieder geval moeilijker voor Nederland om te importeren en te exporteren.