Minderheidskabinet lijkt vast te lopen: 'Als je het intern al niet eens bent, sta je zwak'

Deze situatie komt niet onverwachts, zegt Mariken van der Velden, hoogleraar Politieke Media aan de Vrije Universiteit. "Op het moment dat je van tevoren niet afspreekt waar oppositiepartijen mee akkoord gaan, zullen zij een moeilijk spel gaan spelen. Omdat zij het liefst dingen voor hun kiezer halen en niks inleveren. Er wordt nu steeds per onderwerp onderhandeld. Dat maakt dat de volgende lastiger wordt, omdat je geld geen tweede keer kan uitgeven."

Daarom lijkt het haar beter als het kabinet verandert van strategie en gaat onderhandelen op pakketten van onderwerpen, in plaats van losse onderwerpen: "Een kabinet kan niet eindeloos geld uitgeven: én op sociale zekerheid, én op migratie. Vandaar dat je toch wel aan pakketten moet denken, waar bepaalde uitgaven andere kosten gaan dekken."

'We moeten wennen aan minderheidskabinet'

Ook campagnestrateeg Mark Thiessen, die onder andere voor de VVD werkte, ziet Den Haag worstelen met het minderheidskabinet. Toch moeten we er aan wennen, zegt hij. "De fouten van nu zijn lessen voor het volgende minderheidskabinet. We praten er vaak over alsof het een experiment is, maar er waren geen andere opties. We hebben niet de luxe om te denken dat dit na de volgende verkiezingen weer anders is."

Een belangrijke eerste regel voor een minderheidskabinet: zorg dat je het intern eens bent, zegt Thiessen. "Dat is vrij weinig het geval geweest tot nu toe. Als je het intern als coalitie niet eens bent en dan met de oppositie moet onderhandelen terwijl je eigenlijk nog niet eens bent wat je met ze aan het onderhandelen bent, sta je zwak. Dat gaat niet werken."

'Ook oppositie moet verantwoordelijkheid dragen'

Hij ziet ook lessen te leren voor de oppositie. In een minderheidsconstructie draag je als oppositie ook verantwoordelijkheid voor het maken van beleid, zegt Thiessen: "Zonder oppositie komt er in deze constructie geen beleid en heb je dus ook enige mate van verantwoordelijkheid. Dat voelen ze nog niet helemaal. In het verleden bestond oppositie vooral uit hoge eisen stellen en dat is moeilijk af te leren."

Hij kan zich daarbij voorstellen dat een partij als Pro zich aan de kant gezet voelt en er vol tegenin gaat. "Maar tegelijk heeft Nederland daar niet zoveel aan en zul je je daar toch op enig moment overheen moeten zetten. In een minderheidscoalitie komt er nooit meer beleid zonder medewerking van de oppositie."

Van der Velden is het daar deels mee eens: "Als oppositiepartij heb je ervoor gekozen of ben je gedwongen om geen overheidsverantwoordelijkheid te nemen, dus je zit niet in de regering. Dan kan je voor je eigen achterban niet zomaar overal mee akkoord gaan en alleen maar cadeaus weggeven aan de regering. Daar zal een soort samenspel moeten gaan ontstaan, door in te leveren zonder die verantwoordelijkheid echt te dragen. Kiezers kunnen dat ook waarderen als je meedoet aan belangrijk beleid."