Hoe extreemrechtse vrouwen hun eigen rechten tegenwerken

De extreemrechtse partij FvD draagt zeer conservatief gedachtegoed uit. Lange tijd werd de partij geleid door Thierry Baudet, maar in september vorig jaar maakte hij plaats voor Lidewij de Vos. Een opmerkelijke keuze om een vrouw aan te wijzen, aangezien de partij zich niet bepaald inzet voor vrouwenrechten. Bovendien neemt De Vos hiermee niet de traditionele vrouwelijke rol in. "Iemand die op een bepaalde manier buiten de meerderheid valt, kan argumenten extra kracht bij zetten. Zij bevestigen de uitzondering van de regel", legt antropoloog en journalist bij Vrij Nederland Laura Kemp uit. 

We zien hoe de FvD weer fors stijgt in de peilingen sinds het aantreden van De Vos. Dat betekent niet dat de conservatieve ideeën zijn verminderd - in tegendeel. "Dat werkt juist heel goed. Ze zet haar vrouwelijkheid ook heel erg in", legt Kemp uit. Volgens haar is dit een sterke retorische strategie die de standpunten van de partij juist kracht bijzet. "Ze speelt heel erg in op de twee kanten. En als zij het zegt, kan het niet seksistisch zijn. Dat is een geweldige retoriek." 

Alice Weidel

Dat zien we ook elders in de wereld. Neem de de Duitse politicus Alice Weidel, die aan het hoofd staat van de extreemrechtse partij AfD. "Ze is getrouwd met haar Sri Lankaanse vrouw Sara. Zij hebben samen twee zoons geadopteerd. (...) Maar zij pleit voor massadeportatie van migranten. Daarnaast heeft ze haar partijprogramma ondertekend waarin staat dat ze tegen het homo-huwelijk is", vertelt Kemp. Dat lijkt haaks te staan op haar eigen positie: ze is getrouwd met een vrouw van kleur en toch is ze tegen migratie en de rechten van de LHBTIQ+-gemeenschap. 

"Zij maakt haar eigen identiteit ondergeschikt aan de Duitse staat", legt Kemp uit. Weidel vindt haar individuele belangen ondergeschikt aan het grotere plaatje. "Dat biedt weer munitie aan de achterban." Want als zelfs zij - over wie het beleid gaat - niet opkomt voor de rechten van vrouwen, mensen van kleur en de LHBTIQ+-gemeenschap, lijken die kwesties minder urgent. "Je kan de argumentatie van alle mensen daarmee teniet doen."

Kemi Badenoch

Hetzelfde zien we gebeuren in het Verenigd Koninkrijk. Daar is Kemi Badenoch de oppositieleider voor de Conservatieve Partij. "Ze is een Brits-Nigeriaanse vrouw. Ze is dus echt van kleur maar ook heel kritisch tegen woke", legt Kemp uit. "Zij gelooft dat er in Groot Brittanie geen sprake is van institutioneel racisme", vertelt ze. "Dus ook in dit geval worden de rollen omgedraaid." Ze gelooft er bovendien in dat de ene cultuur superieur is aan andere. Ze ondermijnt de berichten over racisme door zelf, vanuit een hoge positie, te stellen dat het anders in elkaar zit. 

Patriarchal bargain 

Volgens Kemp wordt dit in de antropologie patriarchal bargain genoemd. Dat betekent dat vrouwen strategieën ontwikkelen om binnen een door mannen gedomineerde wereld te functioneren. Dat kan bewust zijn maar ook onbewust. "De politiek is nog steeds een heteronormatieve mannenwereld. Dus je moet je eigen afkomst verloochenen", legt Kemp uit. 

Want naïef zijn deze vrouwen volgens Kemp zeker niet. Onderzoek laat zien dat de beweegredenen voor vrouwen niet verschillen van mannen. Het gaat om oprechte overtuigingen én om een streven naar macht. "Die vrouwen zijn zich wel degelijk heel bewust van hun politieke koers", zegt Kemp. Hoewel het kan lijken alsof zij slechts voor het kannetje worden gespannen door extreemrechtse mannen, ligt dat anders. "Ze zijn geen slachtoffer van het systeem, ze gebruiken het systeem om die machtspositie te verkrijgen. We moeten ze met gelijke maat behandelen als mannen."