Filosoof Ad Verbrugge: 'We staan aan de vooravond van een grote omslag, net als in 1989'

Het communisme was een maatschappijvorm waarin een economische theorie eigenlijk het hele leven bepaalde. Verbrugge ziet iets vergelijkbaars in onze tijd: de Westerse wereld is niet communistisch, maar juist kapitalistisch. En dat bepaalt bij ons het hele leven. "We hebben een sterk economisch georiënteerde levensbeschouwing. Individuele vrijheid, gecombineerd met een sterk marktdenken. Financiële overwegingen hebben de overhand, ook in de overheid; alles wordt gestuurd door financiële prikkels."

Deze levensbeschouwing, die soms wel eens 'neoliberaal' wordt genoemd, is ontstaan in de jaren '80. Sindsdien is de wereld compleet geglobaliseerd, vooral door handel. Volgens de filosoof zijn er sindsdien allerlei internationale organisaties opgericht om het in leven te houden, zoals de Europese Unie. Hij ziet echter dat er steeds meer weerstand tegen komt. "De politiek in de hele Westerse wereld is in een onhoudbare situatie gekomen", zegt hij.

De val van het communisme werd ingeleid door Gorbatsjov. Trump is volgens Verbrugge de man die het globalisme van nu ten einde zal brengen. "Door Trump komt de orde die we hebben opgetuigd ten einde. Onze regeringsleiders proberen het nog in stand te houden, maar er komt ondertussen een kracht los waarvan we niet weten waarin het gaat uitmonden."

Gezagscrisis

Verbrugge ziet in onze maatschappij een gezagscrisis. "Een toenemend deel van het publiek voelt zich niet meer aangesproken door traditionele instituties en de elite. Dat komt omdat het publiek veranderd is, de culturele onderlaag, maar ook door een verandering van de cultuur", vindt hij. De cultuur is veranderd in een beleveniscultuur, waarin het gevoel van mensen belangrijk is en beeldvorming.

De coronacrisis heeft deze crisis verergerd, denkt hij. "Ik vond dat politiek en wetenschap compleet door elkaar heen gingen lopen. Dat was ten nadele van allebei", vertelt Verbrugge. Beiden werden daarom door delen van de maatschappij minder serieus genomen. Dit is groeiende, denkt hij, waardoor dit dus uiteindelijk zal leiden tot een grote ommezwaai: "We gaan ons eigen 1989-moment krijgen", bezweert hij, verwijzend naar de val van de Berlijnse Muur.