Is Trump een fascist? Deze historicus vindt van niet: 'Hij is niet ideologisch genoeg'

Berkelaar vindt Trump vergelijken met bijvoorbeeld Hitler of Mussolini ‘ingewikkeld’. "Bij het fascisme, en zeker het nationaalsocialisme van Hitler, was kapitalisme altijd ondergeschikt aan de ideologie. En wat ik zie in de Verenigde Staten, zie ik juist wildgroei van kapitalisme met een opperkapitalist in de vorm van Trump. Hij probeert zich te verrijken zonder dat ik bij hem een coherente ideologie zie."

Project 2025

Collega-historicus Daniel Knegt vond tijdens de eerste termijn van Trump (2016 tot 2020) ook dat de president geen coherent programma had. Daarom vond hij de term ‘fascist’ toen ook niet passend. "Nu lijkt er alleen wél sprake van een programma: Project 2025. Dat wordt nu eigenlijk gewoon uitgevoerd", zegt hij. Hij vindt dat Trump wel degelijk kenmerken van fascisme vertoont. 

Project 2025 is een verzameling wetsvoorstellen waarmee de Amerikaanse overheid ingrijpend verandert. Trump zegt niet betrokken te zijn, maar heeft wel meerdere mensen benoemd die bij het project betrokken zijn. Als alle wetten zouden worden ingesteld, zouden ambtenaren worden vervangen door ambtenaren die loyaal zijn aan een conservatieve president en zou de president meer macht krijgen over onder andere de FBI en het ministerie van Justitie.

Berkelaar merkt echter dat het woord ‘fascisme’ de hele discussie doodslaat. "Het maakt elke discussie ingewikkeld, want dan krijg je een welles-nietus over de termen. Het roept weerstand op, terwijl je het gevaar van Trump ook wel kunt benoemen zonder die term."

 ‘Hij neemt wel tactieken over’

Knegt ziet rondom ICE ook wel overeenkomsten met fascisten van weleer: "Als je kijkt naar hoe fascisten in de jaren '20 en '30 naar de macht toe zijn gekropen, dan zag je dat chaos en escalatie van geweld veroorzaakten en tegelijkertijd zichzelf presenteerden als degene die voor rust en orde konden zorgen. Dat zie je in bepaalde vorm ook wel in wat er nu in de Verenigde Staten lijkt te gebeuren", zegt hij. 

Hij vergelijkt ICE-agenten met knokploegen die in de jaren '20 amok maakten in Italië, onder leiding van Mussolini. Als op ICE met geweld wordt gereageerd, zoals Mussolini indertijd ook hoopte met zijn knokploegen, kan Trump zeggen dat juist híj het kan oplossen, denkt Knegt. 

ICE met knokploegen vergelijken is niet terecht, vindt Berkelaar. "ICE was er al voor Trump, het bestond al onder Biden. Het is niet opgericht als knokploeg." Knegt ziet echter wel overeenkomsten: "ICE is in rap tempo gemilitariseerd en agenten hebben nu te horen gekregen: je kunt doen wat je wil, je kan geweld gebruiken of mensen doden, maar je hoeft je geen zorgen te maken over wat voor vervolging dan ook."