De energietransitie ontspoord: hoe Nederland zichzelf klem heeft gezet

Energietransitie vastgelopen

Bij Op Z’n Kop! gaat het deze week over de energietransitie in Nederland en hoe deze is vastgelopen. "Een heel groot deel van de reductie in onze uitstoot ontstaat door verplaatsing", vertelt onderzoeker Remco de Boer. Zwaar vervuilende bedrijven verdwijnen uit Nederland naar andere gebieden, waar minder strenge eisen gelden en de kosten lager zijn. De Boer legt uit dat ongeveer 50 procent van de emissiereductie in Nederland het gevolg is van het vertrek van grote industrie en delen van de elektriciteitssector. "Dat verdwijnt gewoon: het gaat hier dicht en daar weer open."

"Bovendien is Nederland wereldkampioen in reductie", aldus De Boer. Hij wijst erop dat de Europese Unie wereldwijd vooroploopt: "We zitten op zo’n 37 à 38 procent reductie sinds 1990." Tegelijkertijd heeft De Boer begrip voor het feit dat we moeten blijven inzetten op andere vormen van energie. "Het is ook heel erg moeilijk. Laten we niet vergeten dat deze transitie een ongelooflijke opgave is. We verbouwen niet alleen ons hele energiesysteem, maar voor een deel ook onze economie en industrie."

Netcongestie en gebrek aan stikstofruimte

"Maar we zien ook de nadelen", stelt De Boer. "Netcongestie bijvoorbeeld: we kunnen straks mogelijk geen woningen meer aansluiten in drie provincies." Dat heeft zeer concrete gevolgen. "Een netbeheerder in het noorden zei voor de winter: 'Wij kunnen niet garanderen dat we in de winter iedereen van stroom kunnen voorzien in de noordelijke provincies.'" Volgens De Boer doen Kamerleden in Den Haag soms verbaasd over netcongestie, terwijl dit probleem niet onverwacht komt. De waarschuwingen lagen al jaren op tafel: rapporten, artikelen en netbeheerders sloegen alarm.

Klimaatdoelen als knelpunt

"De grote bedrijven, de grote uitstoters, hebben enorm veel last van die strakke klimaatdoelen en de CO₂-kosten die ze moeten betalen", stelt Van Velthuysen. "We hebben ons met die klimaatdoelen gewoon klem gezet." De Boer is het daar niet volledig mee eens. "Je moet doelen stellen, dat is helder. Als je zegt: 'We gaan wel een beetje aan de gang', dan gebeurt er niks."

In zijn boek beschrijft De Boer dat het aanvankelijke optimisme rondom de energietransitie niet het probleem was. "Ik moet eerlijk zeggen dat ik begin 2013, met het Energieakkoord, zelf ook positiever was. Ik ben ingenieur van huis uit en geloof dat je heel veel kunt maken."

"En dat is ook gelukt", benadrukt De Boer. Tegelijkertijd ziet hij dat de huidige doelen niet meer werken. "Als je eenmaal op weg bent en na een paar jaar ziet dat de problemen zich voorzichtig aandienen, dan moet je dat als eerste benoemen." Het aanpassen of bijstellen van doelen is volgens De Boer dan ook noodzakelijk. "We moeten zeggen: 'Willen we zo verder of niet? Of sturen we bij?'"

Benieuwd naar het volledige gesprek tussen Marianne Zwagerman, Rick van Velthuysen en Remco de Boer? Beluister dan nu de nieuwste aflevering van Op z’n Kop!