'De CEO van Carrefour verdient 376 keer zoveel als de gemiddelde werknemer'

Samen zijn deze honderd bedrijven verantwoordelijk voor meer dan een kwart van de wereldwijde klimaatuitstoot. Daarnaast verdienen CEO's soms honderden keren meer dan hun werknemers. De (gigantische) winsten komen grotendeels in de zakken van de aandeelhouders terecht en worden weinig geïnvesteerd in het verminderen van ongelijkheid. Bovendien hebben deze bedrijven ook een politieke vinger in de pap, waar ze niet altijd even transparant over zijn. 

"We willen niet alleen maar bedrijven bashen. Ze zijn ook de motor van de economie", benadrukt Bram Joanknecht. Maar juist doordat ze zo'n nadrukkelijke positie in de economie en in de maatschappij hebben, leek het Oxfam Novib goed om ze eens onder de loep te nemen. "Het doel was om eens onder de motorkap te kijken", zegt hij. "Ze hebben ook een maatschappelijke rol om die ongelijkheid te verminderen." Aan de hand van vier concrete punten is onderzocht of ze dat ook daadwerkelijk doen. 

Planet 

Er is onder meer gekeken klimaatvervuiling. "De mensen die daar het minste aan bijdragen, ondervinden de meeste negatieve gevolgen", legt Joanknecht uit. Vooral inwoners van arme landen worden hard geraakt door natuurrampen als gevolg van klimaatverandering. Dit zijn de mensen die zelf amper broeikasgassen uitstoten, dat zijn juist die grote bedrijven. Op die manier dragen zij bij aan toenemende ongelijkheid in de wereld. 

Dit onderzoek bevestigt dat dat daadwerkelijk gebeurt: "26% van de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen komt van de 100 grootste bedrijven", zegt Joanknecht. "Als ze iets veranderen in hun beleid kan dat ook veel meer invloed hebben dan één persoon kan doen." 

People

Ook de factor 'people' is onderzocht. "We hebben onder andere gekeken naar de verhouding tussen wat een gemiddelde werknemer verdient en wat een CEO verdient", legt Joanknecht uit. "We hebben daar gezien dat een CEO gemiddeld 78 keer zoveel verdient als de gemiddelde werknemer." De grootste uitschieter was het Franse supermarktbedrijf Carrefour. "De CEO verdient daar 376 keer zoveel als de gemiddelde werknemer." 

Natuurlijk brengt een hogere functie meer verantwoordelijkheid met zich mee en hoort daar een hoger salaris bij. "Wat wij zelf zeggen is, iets van 20 keer meer is eerlijker", zegt hij. Zulke verhoudingen zien we bijvoorbeeld ook terug in delen van de publieke sector. 

Inkomen is slechts een voorbeeld van ongelijkheid binnen bedrijven, ook op andere manieren werkt dit door. Denk bijvoorbeeld aan de arbeidsomstandigheden. "Die liggen vaak niet in lijn met wat je zou verwachten", zegt hij. "Dus dan kan je denken aan hele lange werktijden, geen leefbaar loon voor mensen, en soms zelfs kinderarbeid." 

Profit 

CEO's verdienen dus ontzettend veel, wat samenhangt met de grote winsten van de bedrijven. Daarom is ook gekeken naar de besteding van die winst. "70% van die winst wordt uitgekeerd aan aandeelhouders. Dat betekent dat heel veel van de winsten dus niet wordt geïnvesteerd in bijvoorbeeld eerlijkere lonen." Bovendien zou het volgens Oxfam Novib eerlijker zijn als ze een deel van hun winst zouden inzetten voor maatschappelijke doelen of duurzame investeringen. 

"In principe is het aan bedrijven zelf om te bepalen wat ze met hun winst doen", benadrukt hij nogmaals. Maar tegelijkertijd hebben bedrijven een duidelijke rol in de samenleving. "Ze hebben ook een maatschappelijke rol om die ongelijkheid te verminderen", vindt Joanknecht. Volgens hem moet er kritisch worden gekeken naar het systeem achter de bedrijven. "De vermogenskloof wordt ook steeds groter in Europa." 

Power 

Tot slot is er gekeken naar de invloed die bedrijven hebben op de macht. "Slechts 18% is transparant over politieke uitgaven", vertelt Joanknecht. Bedrijven mogen (grote) bedragen doneren aan politieke partijen, maar deze uitgaven worden vaak niet duidelijk opgenomen in jaarverslagen. Daarnaast is de vraag: hoe vertalen die giften zich? Bedrijven proberen door te lobbyen invloed uit te oefenen op het beleid. Nu zijn deze lobby praktijken amper zichtbaar. "Als het zichtbaar is, kan je er in ieder geval iets van vinden." Joanknecht hoopt dat dit onderzoek een startpunt is om kritischer naar deze bedrijven te kijken. Het gaat immers om machtige, vermogende organisaties en mensen.