Twee nieuwe satellieten moeten klimaatverandering in kaart brengen

Met deze satellieten hoopt Europa meer data te kunnen verzamelen en een passen klimaatbeleid te ontwikkelen. Maar sociaal geograaf en universitair docent Karolien van Teijlingen vindt dat we niet al onze conclusies moeten trekken uit de data. "Wat meten we en wat meten we ook vooral niet? En hoe vormt dat onze blik op de problemen waar we voor staan?" Onze blik op de wereld moet niet ten koste gaan van menselijke interactie, benadrukt ze. Volgens haar betekent meer kennis niet automatisch dat we de wereld beter begrijpen. 

Wat meten de twee satellieten? 

Maar wat is dan precies die kennis die deze satellieten opleveren? "De ene satelliet gaat fluorescentie meten", legt Jasper van Loon directielid van de Netherlands Space Agency uit. Planten geven een bepaald licht afhankelijk van hoe goed ze groeien. "Dat is niet te zien met het menselijke oog. (...) Als je dat kan meten, kan je stress bij planten en bomen meten voordat de bladeren bruin worden", legt hij uit. De satellieten monitoren dus perfect wat de effecten zijn van klimaatverandering. Hoeveel invloed hebben langere periodes van droogte en hitte bijvoorbeeld op de planten? "Het vertelt ons bijvoorbeeld ook hoe makkelijk ze zonlicht of koolstof opnemen." 

De tweede satelliet gaat een andere, bijna afgeschreven satelliet vervangen. Het is dus een soort 2.0-versie. Deze kijkt meer naar de oceaan. "Bijvoorbeeld de hoogte van de zeespiegel, maar ook de temperatuur in de oceanen. De oceaan is een grote motor van de aarde en het weer, en dus ook van het klimaat", legt Van Loon uit. Veel nieuwe data dus, wat ook nog eens Europees eigendom is. Daarmee kan het een controlerende functie hebben. Bedrijven of overheden die bijvoorbeeld bomen kappen, kan je met deze kennis op het matje roepen. 

Kanttekening

"Het is goed om meer kennis te hebben over de aarde en zeker in deze tijden van klimaatverandering waarin ecosystemen heel rap en op onvoorspelbare manieren kunnen veranderen", vindt Karolien van Teijlingen. Tegelijkertijd plaatst ze ook een kanttekening. Je krijgt namelijk nooit het hele verhaal bij het analyseren van de data. "Je hebt vast wel eens je eigen huis gegoogeld en daar satellietbeelden van gezien. Dan zie je daken, tuinen maar niet hoe de mensen daarin leven of hoe het met hen gaat. Je ziet niet of er buren in conflict zijn en hoe dat weer de wijk beïnvloedt." Cijfers alleen maken niet de situatie. 

"Je hebt altijd data nodig om het mee te combineren of om het mee te valideren", vindt Van Loon ook. Het kan nooit het enige zijn waar keuzes op gebaseerd worden. Tegelijkertijd bieden deze satellieten de mogelijkheid om plekken te analyseren waar je anders nooit komt én bovendien onderzoek op eenzelfde manier uit te voeren op allerlei plekken in de wereld. Het is dus een zeer waardevolle bron, al moet het nooit de enige bron zijn. "Daar moeten we voor waken", vertelt hij. 

Politiek lef

Van Teijlingen wil vooral niet dat de menselijke maat naar de achtergrond verdwijnt. Inheemse groepen of boerengemeenschappen hebben zich vaak gevestigd op dit soort plekken. "We moeten ons blijven afvragen wat voor data en ten behoeve van wiens belangen data wordt gebruikt", vindt ze. Het doel om klimaatverandering tegen te gaan kan volgens haar niet ten koste gaan van mens of dier. "Als we de toekomst van onze aarde in de handen leggen van dit soort data, lopen we het risico echte klimaatactie te voorkomen. Wat we nodig hebben is wellicht niet meer data maar meer politiek lef."