Eerste gynaecologe Catharine van Tussenbroek trotseerde 'mannelijke koninkjes' in medische wereld

Zelfbewust een weg gebaand

In 1870 hoorde Van Tussenbroek in Utrecht een lezing over evolutie. Op dat moment besloot ze volgens Bosch dat ze naar de universiteit wilde. In 1880 heeft ze zich kunnen inschrijven, en zich toen "onmiddellijk heel professioneel opgesteld", vertelt Bosch. "Die medici in de 19e eeuw", durft Bosch je op een briefje te geven, "dat waren koninkjes, allemaal in hun eigen koninkrijk. Zeker de hoogleraren. Maar zij heeft zich nooit laten intimideren." Zo heeft ze volgens Bosch "zelfbewust haar eigen weg gebaand in de wereld van de medische wetenschap, en werd ze uiteindelijk dus de eerste vrouwelijke gynaecoloog." 

Privé omringde Van Tussenbroek zich graag met andere vrouwen die kozen voor een professioneel leven, vertelt Bosch. Zo woonde ze samen met Keetje de Jong, die in 1884 een meisjesschool heeft opgericht in Amsterdam. "Of het romantisch was, is niet bekend. Maar het waren in ieder geval levenspartners, tochtgenoten." Ze woonden nog met een aantal andere vrouwen. "Het was een vrouwenhuishouden", vertelt Bosch, "voor vrouwen die wat wilde in het leven. En wat zij wilden was werk. Ze wilde zich nuttig maken, ontplooien, en iets bijdragen aan de samenleving."

Strategie

Van Tussenbroek, vertelt Bosch, was ook "absoluut een feminist. Maar dat heeft ze niet van alle daken geschreeuwd." Ze begon haar werk als gynaecologe eind 19e eeuw. Toen heeft ze, weet Bosch, "een heel strategische keuze gemaakt. Ze wilde als wetenschapper erkend worden. En wetenschappers worden geacht objectief te zijn, rationeel, niet gepassioneerd. Feminisme werd gezien als ideologie, subjectief, politiek. En dus heeft ze het etiket van wetenschapper omarmd." Toch was haar feminisme duidelijk verweven met haar werk. In haar eigen woorden zou ze zich nooit schuldig maken aan het "ontkennen van de band die mijn werk met het grote streven van de vrouwenbeweging verbindt."  

Vrouwen aan het werk krijgen, voor een eerlijke compensatie – dat was haar voornaamste doel. En in deze strijd "verliet ze haar wetenschappelijke persoon nooit. Die liet ze niet thuis, die nam ze mee", beschrijft Bosch. "Dat gaf haar ook weer een enorme autoriteit. Het was eigenlijk weer een stukje strategie." In één rede bepleit ze het arbeidsrecht voor vrouwen, en mensen vonden dit geweldig, vertelt Bosch. "Het was een elektrificerende gebeurtenis, mensen zaten op het puntje van hun stoel. Want dit was een deskundige, een hele geleerde vrouw, die eigenlijk zei wat heel veel vrouwen toen al hadden gezegd."

Geestelijk moeder

Van Tussenbroek was volgens Bosch onder vrouwelijke tijdsgenoten enorm geliefd. Ze werd wel gezien als één van de "geestelijk moeders" van de geneeskunde. Nu is het volgens Bosch zaak om meer aandacht te besteden aan vrouwen zoals Van Tussenbroek. "Het zou goed zijn als jonge meisjes meer zouden leren over hoe vrouwen ook in de wetenschap werkzaam waren. Bijvoorbeeld hoe ze aan de wieg van de computer hebben gestaan, en hele belangrijke medische uitvinden hebben gedaan. Dat zou zeker inspireren", stelt Bosch.