We hebben een compleet verkeerd beeld van wat 'de elite' is

In de serie Hier gaat het te weinig over zoomt Dit is de Dag deze zomer in op onderwerpen waar het volgens luisteraars te weinig over gaat. Dylan van Rijsbergen schreef het boek De net-niet elite waarin hij concludeert dat het te weinig gaat over de mensen die écht de macht hebben.

Volgens Van Rijsbergen is er een groep in Nederland die heel veel vermogen heeft: eigenaars van grote bedrijven of hun erfgenamen. "Het hoogste kwartje van de 1 procent", aldus de schrijver. En dat is de échte elite, omdat deze mensen met hun portemonnee de mogelijkheid hebben om de politiek te beïnvloeden, volgens de schrijver. "De VVD heeft heel vaak schenkingen gehad, de afgelopen verkiezingen was er nog een haringparty voor rijke ondernemers", vertelt hij. 

Hij noemt het voorbeeld van de familie Swinkels – de familie achter Bavaria die hoog in de Quote 500 staat – die invloed uitoefende op belastingwetgeving. "Ze hebben daadwerkelijk tijdelijk gezorgd voor de uitbreiding van een belastingvrijstelling, zodat zij ervan profiteerden."

Witte wijn sippende elite

Maar waarom denken we bij de elite dan aan die witte wijn-sippende Amsterdammers, waar Mark Rutte in 2019 over sprak? "Dat verhaal is eigenlijk best wel oud", vertelt Van Rijsbergen. "In de jaren 70 en 80 in Amerika heb je een aantal denkers gehad, de neoconservatieven, die zich wilden afzetten tegen bijvoorbeeld mensen die in opstand kwamen tegen de Vietnamoorlog. Zij namen het begrip klasse – dat oorspronkelijk uit de linkse hoek kwam – en draaiden dat om. Ze zeiden: mensen die bij de overheid of non-profit-organisaties werken, die willen heel veel invloed op de maatschappij hebben, en die zijn een nieuwe klasse." Die nieuwe klasse stond tegenover de hardwerkende Amerikaan.

Deze ideeën sijpelden Nederland binnen en werden opgepikt door bijvoorbeeld Pim Fortuyn, die zich heel erg afzette tegen de 'linkse elite', en Geert Wilders. En deels hebben die politici ook wel gelijk, vindt Van Rijsbergen, want het is wel een geprivilegieerde groep. Maar écht veel invloed hebben ze dus niet. "Ze hebben echt niet de macht die een Jeff Bezos heeft." Volgens hem gaat het in de politiek veel te weinig over waar de macht echt ligt.