'Fentanyl is zo dodelijk, dat kun je niet veilig doen': Teun Voeten over de fentanyl-epidemie

Van pijnstiller naar straatdrug

Fentanyl werd in 1960 ontwikkeld door de Vlaamse farmacoloog Paul Janssen als zware pijnstiller. De opkomst van het middel op straat hangt volgens Voeten samen met de Amerikaanse opioïdencrisis. Miljoenen Amerikanen raakten verslaafd aan OxyContin, een pijnstiller die op grote schaal werd voorgeschreven. Toen de pillen te duur werden, stapten veel gebruikers over op heroïne van de Mexicaanse drugskartels. Later werd deze heroïne met fentanyl vermengd om de drug sterker te maken en uiteindelijk verscheen er ook pure fentanyl op de markt.

Voeten ziet daarin een voorbeeld van wat hij 'narco-kapitalisme' noemt: "Een drugsindustrie die commerciële kansen benut, ook wanneer dat mensenlevens kost."

Een verwoestend effect

"De roes van fentanyl duurt ongeveer een uur, waardoor gebruikers snel opnieuw een dosis nodig hebben. Fentanyl is honderd keer sterker dan morfine en kan de ademhaling stilleggen en dodelijk zijn", zegt Voeten. Dat maakt volgens hem de drug destructief.

Daarnaast wordt fentanyl soms vermengd met xylazine, een verdovingsmiddel voor dieren, dat ernstige wonden kan veroorzaken. Zo sprak en zag Voeten verslaafden met abcessen en wonden die maar niet genezen. Veroorzaakt door deze vermengingen. 

Tijdens zijn bezoeken aan Noord-Amerikaanse steden zoals Philadelphia, San Francisco en Vancouver, zag hij de gevolgen van dichtbij. Hij vergelijkt de straten waar grote aantallen verslaafden verblijven met een dystopische sciencefictionfilm. "Alsof je op een soort Blade Runner-film terechtkomt", vertelt hij.

Kritiek op Amerikaans drugsbeleid

Voeten is kritisch op het beleid dat in de Verenigde Staten bekendstaat als 'harm reduction'. Daarbij ligt de nadruk op het beperken van de gezondheidsrisico's van drugsgebruik, bijvoorbeeld door schone naalden te verstrekken aan gebruikers. Maar volgens Voeten schiet die aanpak tekort bij een drug als fentanyl: "Je kunt dat niet veilig doen. Het eindigt altijd in de dood."

Hij vindt dat hulporganisaties meer aandacht moeten besteden aan mensen die willen afkicken. Volgens hem zijn sommige organisaties vooral gericht op het verstrekken van hulpmiddelen om drugs te gebruiken, terwijl begeleiding bij herstel onvoldoende aandacht krijgt. Voeten pleit daarom voor een combinatie van preventie, behandeling en repressie en volgens hem moet vooral de handel worden aangepakt. 

Een nieuwe drugsindustrie

Volgens Voeten is de huidige situatie niet te vergelijken met het drugsgebruik van vroeger. Hij wijst op de ontwikkeling van steeds sterkere synthetische drugs. "Dat is een volledig nieuwe ontwikkeling van de laatste twintig, dertig jaar", zegt hij. De combinatie van krachtige middelen en een commerciële industrie die eraan verdient, vormt volgens hem een groot probleem.

"Om de epidemie te bestrijden is er een bredere aanpak nodig, waarbij preventie, behandeling en de bestrijding van drugshandel samenkomen", pleit Voeten. Hij noemt daarbij het beleid van de Amerikaanse president Donald Trump tegen Mexicaanse drugskartels. "De productie van fentanyl in Mexico neemt langzaam af", vertelt Voeten.

Voeten plaatst de huidige drugshandel in een bredere historische context. In zijn boek Fentanyl: Hoe een zware pijnstiller in handen viel van nietsontziende drugskartels trekt hij daarbij een vergelijking tussen de Opiumoorlogen uit de negentiende eeuw.