Waarom praten we zo moeilijk over de dood? Adelheid Roosen onderzoekt het in een nieuw seizoen Roosen & Borst

Roosen verloor haar moeder aan Alzheimer. De relatie tussen moeder en dochter was ingewikkeld, maar veranderde toen haar moeder dementie kreeg. "Ik ben mantelzorger geworden en heb me in haar ruimte begeven", vertelt Roosen. "En heb met haar mee bewogen." Dat leverde haar naar eigen zeggen een verdergaande vorm van compassie op en creëerde een band die er daarvoor niet was.

'Sterven is ook ontvangen worden'

Een van de inzichten die Roosen tijdens het maken van de serie kreeg, gaat over de manier waarop we met de dood omgaan. "Geboren worden in onze cultuur, dat is ontvangen worden", zegt ze. "Maar ik dacht, het sterven, het sterfproces, dat ontvangen we eigenlijk niet, maar dat moeten we ook ontvangen."

Volgens Roosen zouden we het sterven niet zo veel mogelijk moeten proberen weg te stoppen. Het kan volgens haar juist onderdeel zijn van de ruimte waarin we samen leven. "Het sterven zou ontvangen moeten worden in ruimte, in een landschap. Tussen alle mensen om je heen." Dat betekent volgens haar ook dat mensen die weten dat ze gaan sterven niet uit de weg moeten worden gegaan. Ze vertelt over mensen in een stervensproces die haar vertelden dat vrienden en familie wel een kaartje stuurden of bloemen voor de deur zetten, maar niet durfden aan te bellen.

'We kunnen onze eigen verlegenheid niet dragen'

Roosen denkt dat daar een ongemak onder ligt. "Het lijkt alsof wij onze eigen verlegenheid niet kunnen dragen." Mensen zijn volgens haar bang dat ze niet weten wat ze moeten zeggen of dat ze zelf gaan huilen. "Terwijl je mijn beste vriendin bent of zo. Ik kan dat niet dragen en dat kies ik boven jou. En daarmee laat ik jou in de steek." Volgens Roosen hoeft het sterven daardoor niet minder rauw te worden. Het gaat haar om de acceptatie dat het onderdeel is van het leven. 

‘Ik leg steeds meer de nadruk op processen’

Ook in haar eigen leven probeert Roosen steeds meer ruimte te laten voor processen waarvan ze de uitkomst niet kent. Dat deed ze bijvoorbeeld in de relatie met haar moeder, maar ook tijdens het maken van de serie met Hugo Borst. "Ik denk dat ik een accent leg op processen", zegt ze. "En een proces heeft elke dag of elk uur opnieuw een uitkomst. En die weet je niet." Die manier van denken past volgens Roosen ook bij de tijd waarin we leven. Ze merkt dat ze steeds meer behoefte heeft aan twijfel, nuance en tijd om ergens werkelijk naar te kijken. "Ik vind het twijfelen iets heel moois. Ik vind de bevraging iets heel moois. Ik vind het beluisteren iets heel moois."