Horror: de angst opzoeken in plaats van vermijden

De drang naar horror komt volgens Van Leeuwen in golfbewegingen. "Zeker wanneer er bepaalde spanningen zijn in onze samenleving. Denk aan de jaren vijftig met de Koude Oorlog." Ook nu is er een piek in die golfbeweging, ziet Van Leeuwen. Zogeheten 'Young adult dystopia's' zijn populair. Dat zijn verhalen waarin een angstaanjagende toekomstige samenleving centraal staat. 

Niet te onderscheiden

De populariteit van die boeken was voor Van Leeuwen de aanleiding om te onderzoeken hoe mensen kijken naar enge taal. Wat bleek? "Voor veel jongeren is het best ingewikkeld om die scheidingslijn te zien tussen fictie en een rapportage van de werkelijkheid", legt hij uit. Van Leeuwen legde deelnemers aan het onderzoek verschillende stukjes tekst voor; fictieve verhalen werden afgewisseld met academische artikelen. In een zaal van honderd man kon de helft een fictief verhaal niet onderscheiden van de werkelijkheid. "En daarmee lijkt het er bijna op dat fictie steeds dichter bij de taal van de werkelijkheid komt."

Positieve angst

Ook hersenonderzoeker Linda de Voogd deed onderzoek naar de horror-paradox. Om erachter te komen hoe mensen reageren op de opgezochte angst, opende ze met de Universiteit Leiden een spookhuis op Lowlands 2025. "Eentje met donkere gangen, enge geluiden en onverwachte dingen", zegt ze. "We hebben de hartslag gemeten en probeerden te kijken hoe ze reageerden op die spanningen." Daarnaast werd aan deelnemers gevraagd wat hen dreef om die angst op te zoeken. "Sommige mensen vertelden dat ze kwamen om hun angst te overwinnen. Het was super interessant om te lezen dat ze vanuit een andere motivatie dan 'leuk' of 'spannend' iets voor zichzelf leken te doen."

Maar het belangrijkste wat werd opgemeten, waren volgens De Voogd de fysiologische reacties in het lichaam: "Die reacties gaan samen met echte angst, maar de mensen interpreteren dat over het algemeen positief. En dat is best bijzonder, dat mensen echt zweethanden krijgen als ze dat spookhuis in moeten, maar dat ze dat niet per se als onprettig ervaren."

Dreiging voorspellen

Volgens Van Leeuwen heeft het opzoeken van die angst een maatschappelijke functie: "Het lezen van die boeken en het zien van die films is bijna een laboratorium waarbij mensen in connectie kunnen komen met datgene waar ze ook bang voor zijn in de buitenwereld. Alleen is het fictie, dus het is nep", zegt hij daarover. Ook De Voogd ziet dat het bewust opzoeken van griezeligheid niet voor niets is: "Ons lichaam leert ons voorspellen wanneer de dreiging daadwerkelijk plaatsvindt. En dat is heel erg belangrijk, want we willen uiteindelijk overleven en die dreiging zoveel mogelijk uit de weg gaan."