De noodzaak van schrijven voor Els Pelgrom (1934): "Ze moest haar binnenwereld met de buitenwereld delen"

Spartaans bestaan

Els Pelgrom werd in 1934 geboren als Else Koch. Haar jeugd was niet makkelijk. Pelgrom’s moeder was dominant, vertelt Van Heijst, en erg idealistisch: "zoals dat wel vaker gaat met idealisten, hoeft dat voor de kinderen niet altijd leuk uit te pakken." Pelgrom’s beide ouders waren lid van de zogeheten Rein Leven Beweging. Binnen deze beweging zagen leden allerlei problemen in de geïndustrialiseerde maatschappij, en meende dat overbevolking hier de oorzaak van was. "Haar ouders hadden het idee dat de oplossing lag in seksuele beheersing", vertelt Van Heijst. "Seks mocht alleen als het doel was kinderen te verwekken. Plezier of genot was verbannen. Ze mochten niet snoepen, roken of drinken."

Ook op andere manieren was het een Spartaans bestaan: "kinderen en ouders moesten koude baden nemen om begeertes te onderdrukken. Ze moesten veel in de natuur zijn en ’s nachts met de ramen open slapen." Een onveilig bestaan, volgens Van Heijst, waarin Pelgrom niet veel liefde heeft mogen ervaren. 

De Kinderen van het Achtste Woud

Voor Pelgrom was haar rijke fantasiewereld een ontsnapping, meent Van Heijst. "Ik denk dat ze zichzelf als kind al uit haar jeugd is gaan 'wegfantaseren'. Ze was een heel avontuurlijk persoon. Maar ja, ze is opgegroeid in een oorlogssituatie, dus er was niet veel mogelijk op dat vlak." Toen Arnhem tijdens Operation Market Garden werd geëvacueerd, kwam de familie Pelgrom terecht bij een boerengezin. 

Dit was één van de meest gelukkige tijden van Pelgrom’s leven, vertelt Van Heijst: "Hier kwam ze in aanraking met een andere manier van leven, waarin mensen warm en hartelijk met haar omgingen. Iets wat ze bij haar eigen moeder absoluut miste. Hier kon ze ook opgroeien te midden van natuur en dieren. Een haast paradijselijke ervaring voor Els." Het was deze periode die diende ter inspiratie van haar meest succesvolle boek, De Kinderen van het Achtste Woud (1977). 

Grot bij Granada

Later ontmoet Pelgrom Karl, "kunstenaar in hart en ziel. Ze hadden samen drie kinderen, en de rolverdeling was behoorlijk traditioneel." In deze tijd probeerde Pelgrom wel te schrijven, maar volgens Van Heijst ging de kunst van Karl altijd voor. "Uiteindelijk heeft ze ondanks de enorme last van het huishouden toch een boek geschreven. Ontzettend knap als je kijkt naar de omstandigheden waarin het geschreven is", aldus Van Heijst. Toch is dit boek vrijwel onopgemerkt gebleven. 

In 1975 scheidde het stel. "Haar leven had toen lange tijd in het teken gestaan van het gezin dat ze met Karl had, en na haar scheiding had ze het gevoel iets in te moeten halen. Vooral ook omdat ze het gevoel had haar jeugd gemist te hebben", aldus Van Heijst. Ze vertrok naar Granada, waar ze haar tweede liefde heeft ontmoet: Salvador. Een heel verschillend persoon dan zijzelf. Zo was Salvador vrijwel ongeletterd, terwijl zij inmiddels was doorgebroken met De Kinderen van het Achtste Woud. "Ze was wel bang wat anderen hiervan zouden vinden. Maar de aantrekkingskracht en liefde tussen hen was zo groot dat ze dit allemaal opzij heeft gezet", vertelt Van Heijst. Het leven van Salvador was de inspiratie voor haar jeugdroman De Eikelvreters (1989). 

Uiteindelijk is ze bij Salvador ingetrokken. Salvador woonde in die tijd in een grot in een klein dorpje bij Granada. Dit was een goedkope manier van wonen, vertelt Van Heijst: "de grotten rondom Granada waren van een vrij zachte steen. Je hakte er een ruimte in, zette er een deur voor, en je had een woning – of je zat in ieder geval droog." Salvador was zelf zo opgegroeid, en woonde nog steeds in dit dorp met de hechte gemeenschap. Een fijne tijd voor Pelgrom, vertelt Van Heijst: "Ze vond het fantastisch, en het was voor haar een beetje hetzelfde gevoel dat ze op de boerderij had ervaren. Alsof al haar zintuigen aangingen, en ze alles opnieuw beleefde."

Eigen pad volgen

Schrijven was voor Pelgrom een soort drang, zag Van Heijst. "Ondanks haar onzekerheid wist ze dat ze echt mooi kon schrijven. Het was noodzakelijk voor haar om te schrijven, om haar binnenwereld met de buitenwereld te kunnen delen." De belangrijkste les uit het leven van Pelgrom is, volgens van Heijst, "hoe belangrijk het is om als vrouw je dromen waar te maken, en je eigen pad te volgen. En wat je daarvoor nodig hebt? Zoals in het geval van Els Pelgrom: moed."