Houdt het staakt-het-vuren tussen de VS en Iran stand?

"De bombardementen liggen stil en Iran is gestopt met het afvuren van raketten op buurlanden, zoals Israël en de golfstaten. Afgelopen nacht was het rustig aan de Perzische Golf." Volgens correspondent David Poort is er dus nog een bestand 'in hoofdlijnen'. "Wel is er in Iran een kind omgekomen door brokstukken van een drone, vermoedelijk een Israëlische. Maar er wordt in ieder geval niet meer geschoten. Het bestand houdt dus stand, al is het uiterst fragiel."

Bestand geschonden?

Iran zei desondanks de Straat van Hormuz opnieuw af te sluiten, omdat Israël nog steeds aanvallen uitoefent op Libanon. "Volgens Iran is daarmee het bestand geschonden door Israël. De Pakistaanse premier, die het bestand aankondigde, zei dat het geldt voor alle strijdende partijen, dus ook voor Israël en Hezbollah in Libanon." Hezbollah liet aanvankelijk weten zich aan het bestand te houden, maar trok dat later in door de Israëlische aanvallen op Libanon.

Israël en de VS interpreteren het bestand anders. Poort: "Het gaat om de vraag of het tienpuntenplan van Pakistan harde afspraken bevat of slechts een basis is voor verdere gesprekken, zoals Trump stelt. Iedere partij kiest de uitleg die haar het beste uitkomt. Er zijn geen duidelijke, ondertekende afspraken. Netanyahu zegt dat hij er niet bij was en de VS steunen dat standpunt. J.D. Vance heeft ook gezegd dat zij niet hebben getekend."

'Ze zijn allebei moe'

Arabist Leo Kwarten denkt dat het bestand voor beide partijen belangrijk blijft. "Ze zijn allebei moe. De Verenigde Staten, en Trump in het bijzonder, zoeken een uitweg uit de crisis. Het openen van de Straat van Hormuz met militair geweld of grondtroepen inschakelen, ik heb niet het idee dat Amerika daar zin in heeft. Ook Iran is uitgeput. Hun militaire infrastructuur en marine hebben zware klappen gekregen. Volgens de VS en Israël zijn de belangrijkste doelen in Iran inmiddels geraakt."

Geweld in Libanon

Voor Iran is het essentieel dat ook het geweld in Libanon stopt. "Iran staat bekend om zijn trouw aan bondgenoten", zegt Kwarten. "Hezbollah, de Houthis in Jemen en pro-Iraanse milities in Irak horen bij die 'as van verzet'. Iran kan hen niet zomaar laten vallen." Israël heeft een andere positie. "Israël ziet weinig in een staakt-het-vuren met Iran en zou liever doorgaan", zegt Kwarten. "De recente aanvallen in Libanon kunnen twee dingen betekenen: een poging om het bestand te ondermijnen, of een laatste offensief voordat ze mogelijk toch moeten stoppen."

Onderhandelingen

Komend weekend wordt er weer onderhandeld in Pakistan. Welke plannen daar precies besproken worden, is onduidelijk. Iran heeft een tienpuntenplan, en volgens Trump heeft de VS zelfs een vijftienpuntenplan, maar dat is geheim. "We weten niet precies wat daarin staat", zegt Kwarten. Wat wel duidelijk is, is waarover gesproken zal worden: de verrijking van uranium, binnen of buiten Iran, de controle over de Straat van Hormuz, mogelijke opheffing van sancties, het Iraanse raketprogramma en de rol van bondgenoten in de regio.

Ook is nog onduidelijk wie er dit weekend namens Iran onderhandelt. De minister van Buitenlandse Zaken, Abbas Arachi, is vaak in het nieuws, maar toch verwacht Kwarten hem niet aan de onderhandelingstafel. "Waarschijnlijk wordt iemand gestuurd met sterke banden met de Revolutionaire Garde, zoals parlementsvoorzitter Mohammed Bagher Ghalibaf. In Iran praat je niet met Buitenlandse Zaken, maar vooral met de Revolutionaire Garde. Daarom is zo'n zwaargewicht belangrijk aan de onderhandelingstafel."