'Bazooka' en Mark Rutte waren van groot belang voor redding NAVO, zo vindt Jaap de Hoop Scheffer

"Ik heb toch redelijk gekluisterd gezeten aan de radio en televisie, op het moment dat je daar meemaakt dat de avond ervoor de Amerikaanse president militair ingrijpen in Groenland niet uitsluit, inclusief sancties, en dat dat de volgende dag weer van tafel wordt geveegd" zegt De Hoop Scheffer in Sven op 1. "En dan is er ’s avonds een bilateraal gesprek tussen diezelfde president en de secretaris-generaal van de NAVO, onze landgenoot Mark Rutte, waarin de kou uit de lucht wordt gehaald. Of daar lijkt het op, je moet dat altijd maar afwachten. Dan vind ik het woord achtbaan inderdaad wel op zijn plaats."

Over de rol van Rutte in de gesprekken is De Hoop Scheffer duidelijk: "Hij heeft geen ego, is resultaatsgericht, en bovendien, hoe je het ook wendt of keert, heeft hij het oor van Trump. Laatsgenoemde is natuurlijk een onvoorspelbare, wispelturige man. En Rutte kan hem kennelijk bespelen."

De Hoop Scheffer stipt vervolgens de discussie aan dat hij teveel zou slijmen bij de Amerikaanse president. "Hij gaat permanent op de knieën, het is vleierij. Maar ja, als dit resultaat oplevert, dan is dat de juiste benadering. Rutte kan voor de schermen ook stevig zijn hoor, want hij sprak toch vrij klare taal toen Trump herhaalde dat de NAVO er niet voor de VS is geweest maar de VS wel voor de NAVO."

Belangrijke rol voor 'bazooka'

De voorbereiding op de gesprekken verliep volgens De Hoop Scheffer zeer intensief: "Dit regelen Rutte en Trump niet in een uurtje. Dat loopt al de hele week in Davos, maar ook al daaraan voorafgaand. De politieke leiders zagen deze donderwolk wel aankomen. Achter de schermen is heel intensief diplomatiek overleg gevoerd: via de telefoon, video, ambassadeurs, medewerkers, persoonlijk vertegenwoordigers. Rutte heeft een prominente rol gespeeld om de mogelijkheden af te tasten die er waren. Het leek toch even verschrikkelijk fout te gaan, met een Amerikaanse president die geweld niet uitsluit en sancties oplegt."

Volgens De Hoop Scheffer heeft het Europese antidwangmiddel, de zogeheten ‘bazooka’, een belangrijke rol gespeeld in het eindresultaat: "Dat werd mede mogelijk gemaakt doordat de Europese Unie zei bereid te zijn, als dit misloopt, hun zwaarste handelssancties in te zetten. Dat verhaal, naast het bilaterale Rutte-Trump-overleg en de NAVO-relatie, heeft een belangrijke rol gespeeld. Trump is altijd gevoelig voor de markten, dus ik denk dat de combinatie van al die factoren uiteindelijk heeft geleid tot de uitkomst die we nu hebben. Dat moet verder worden uit onderhandeld wat Groenland betreft."

Het raamwerk voor Groenland blijft onduidelijk

Er is inmiddels een raamovereenkomst wat betreft Groenland, maar de precieze invulling blijft onzeker. "Het gaat om het bij de tijd brengen van het verdrag uit 1951. Als er Amerikaanse of NAVO-bases komen, moet duidelijk worden hoe deze worden ingericht, zonder dat dit de Groenlandse soevereiniteit aantast. De premier van Groenland heeft dit ook nogmaals benadrukt, evenals Mette Frederiksen, de Deense minister."

Daarnaast is er het NAVO-luik, dat bepaalt hoe de organisatie Groenland in het kader van noordelijke veiligheid en beveiliging serieuzer gaat nemen. Ook de Golden Dome moet nog worden besproken. "Wordt dit een breder NAVO-project? Gaan de Amerikanen dit alleen doen? Wie gaat ervoor betalen? Er zijn dus nog veel elementen die moeten worden uit onderhandeld," aldus De Hoop Scheffer.

Geen dolk in de rug

Nee, volgens de voormalig Secretaris-Generaal van de NAVO is er nog genoeg te bespreken. "Trump en de Amerikanen zullen zeker ook gesprekken voeren over mineralen en investeringen. Door klimaatverandering ontdooit de permafrost langzaam, waardoor mineralen die eerder onbereikbaar waren, op termijn makkelijker toegankelijk worden. En de onderhandelingen zullen dus elementen bevatten over het vestigen van meer bases op Groenland, door de Amerikanen of de NAVO."

Hoe dan ook, een trans-Atlantische crisis lijkt voorlopig afgewend en dat is volgens De Hoop Scheffer voor een groot deel te danken aan onze oud-premier. "Mark Rutte heeft een belangrijke bijdrage geleverd om te voorkomen dat de NAVO een enorm zware dolk in de rug zou krijgen, indien het scenario dat Trump potentieel voor ogen had werkelijkheid was geworden. Mark Rutte heeft in Nederland op kleinere schaal aangetoond capaciteiten te hebben die tot resultaat leiden."